Het ziekenhuis raakt verstopt door ouderen die er niet horen

Zieke ouderen Bedden van ziekenhuizen worden steeds vaker bezet gehouden door ouderen die er niet horen. „Thuiszorg is tegenwoordig moeilijk te regelen.”

Ouderen houden vaker ziekenhuisbedden bezet. Dat probleem wordt met de vergrijzing groter.
Ouderen houden vaker ziekenhuisbedden bezet. Dat probleem wordt met de vergrijzing groter. Foto Flip Franssen

Voor ‘capaciteitsmanager’ Pim Sas in het Amphia Ziekenhuis in Breda is het een dagelijkse puzzel: hoe kan elk van de 690 bedden zo goed mogelijk benut worden? Er liggen steeds vaker ouderen die er niet horen: per dag twintig tot dertig. Het ziekenhuis overlegt met huisartsen, verpleeghuizen en de thuiszorg in de regio om samen, bij topdrukte, te bekijken wie het snelst waar terecht kan.

Dat probleem speelt overal in het land, blijkt uit een rondgang langs tien ziekenhuizen in acht provincies: steeds meer ouderen liggen dagen en soms wekenlang in een ziekenhuis, terwijl ze daar niet horen. Ze worden ‘langliggers’ genoemd, ze liggen in het ‘verkeerde bed’. Ze zijn niet ziek genoeg voor het ziekenhuis, maar niet sterk genoeg om naar huis te gaan. Thuis is geen of te weinig thuiszorg en een tijdelijke plek in het verpleeghuis is er niet. Het ziekenhuis raakt op die manier verstopt. Het gaat bijvoorbeeld om ouderen die hard zijn gevallen of een longontsteking hebben gehad.

Aantal langliggers groeit

De aantallen groeien gestaag: in 2018 lagen er in alle ziekenhuizen bij elkaar per dag gemiddeld 383 patiënten in een ‘verkeerd bed’, volgens de stichting Dutch Hospital Data, die data van ziekenhuizen verzamelt. Vorig jaar ging het om gemiddeld 550 patiënten per dag, volgens een telling van RTL Nieuws. In alleen al de tien ziekenhuizen die NRC sprak, ging het deze maand om 267 ‘langliggers’ per dag. Nederland telt 75 ziekenhuizen.

Neem het Medisch Spectrum Twente – daar schommelt het aantal oudere patiënten dat er niet hoort te zijn deze maand tussen de 19 en 32 per dag. Een patiënt ligt er al sinds 6 november. In het Arnhemse Rijnstate liggen dagelijks 60 patiënten die er eigenlijk niet meer horen en soms wel 80, zegt de woordvoerder. In Dordrecht bereikte het Albert Schweitzer Ziekenhuis recent op één dag een dieptepunt van 47 bedden (van de 297) die werden bezet door een oudere die er eigenlijk niet hoorde. „Vorig jaar ging het om ongeveer 20 à 25 bedden per dag. Afgelopen najaar trad een stijging op, die zich nu lijkt te bestendigen op het nieuwe gemiddelde”, aldus een woordvoerder.

De ziekenhuizen vinden de ‘verkeerde bedden’ een groot probleem: voor de patiënt zelf is het niet goed omdat ouderen vaak verzwakken in het ziekenhuis. Ze krijgen een infectie, een bacterie of een delier (wanen).

Lees ook: Als het kaartenhuis van de 80-plusser thuis instort

Maar ook voor andere patiënten is het niet goed want die moeten langer wachten omdat alles vol ligt. Geplande operaties worden uitgesteld, en de spoedeisende hulp moet regelmatig patiënten naar ziekenhuizen in andere regio’s verwijzen. Voor de maatschappij als geheel is het ook een probleem: een verblijf in een ziekenhuisbed is veruit de duurste vorm van zorg.

Veel ouderen bij Zilveren Kruis wachten op ander verpleeghuis .

Via de spoedeisende hulp

De ouderen komen veelal via de spoedeisende hulp. Capaciteitsmanager Pim Sas van het Amphia Ziekenhuis: „Vroeger vingen de verzorgingshuizen veel op. Maar die zijn er niet meer. Tel daarbij de personeelstekorten en de vergrijzing op.” De woordvoerder van het Medisch Spectrum Twente in Enschede: „De eerstelijnsopnamecapaciteit [verpleeghuis en revalidatie] is onvoldoende en niet 24/7 beschikbaar, waardoor patiënten uiteindelijk vaak naar het ziekenhuis worden verwezen. Het ziekenhuis kan ook geen plek bij het verpleeghuis vinden.”

De wachtlijsten voor een plek in het verpleeghuis – waar ouderen gemiddeld nog maar negen maanden verblijven, tot ze overlijden – groeien al een jaar. Een jaar geleden wachtten ongeveer 13.000 ouderen op een plek in een verpleeghuis van hun keuze, dicht bij huis of dicht bij de kinderen. In december 2019 was het aantal wachtenden gegroeid tot 16.711.

En dan begint de vergrijzing ook nog nijpend te worden: dit jaar wordt de eerste lichting babyboomers, uit 1945, 75 jaar. De komende tien jaar zal die groep 75-plussers alsmaar groter worden.

Lees ook: Waar moeten al die 75-plussers straks wonen?

Bij vlagen, zegt Pim Sas, is het ziekenhuis vol en loopt alles vast. „Als ziekenhuis zoek je de balans. Soms kan de patiënt verantwoord naar huis, waarmee je een andere patiënt een plek in het ziekenhuis kunt geven. Soms kun je een patiënt beter iets langer laten liggen in plaats van naar huis sturen en weer opnieuw moeten opnemen wegens complicaties. Want een heropname duurt vaak ook weer tien dagen.”

Sas heeft in het Amphia de hele kwestie onderzocht omdat het er aanvankelijk op leek dat het aantal langliggers nóg groter zou zijn. „We hadden per dag 60 tot 70 patiënten met wie de ‘transferafdeling’ bezig was. Zij zoeken een plek buiten het ziekenhuis voor die patiënten. Wij dachten: 10 procent verkeerd bezette bedden? Maar het blijkt dat die patiënten lang niet allemaal al klaar zijn om naar huis te gaan. Want de transferafdeling begint al dagen van tevoren voor hen te zoeken. Uiteindelijk bleken er gemiddeld 20 tot 30 echt ‘verkeerd’ te liggen.”

Ook in het relatief kleine Admiraal de Ruyterziekenhuis in Goes liggen elke dag wel vier ouderen te wachten op uitplaatsing, terwijl ze er eigenlijk niet meer horen. Vorige week waren dat er zestien op één dag. „Het gemiddelde is hoger dan in 2019. Er is te weinig thuiszorg doordat er te weinig personeel is.”

Het Groningse Martini Ziekenhuis constateert ook een groeiend probleem. Zij hebben nu met andere ziekenhuizen en zorginstellingen in het noorden een ‘innovatieve coöperatie’ – Zorg na Zorg genoemd – die de uitplaatsing van patiënten naar een andere zorginstelling regelt. „Het gaat niet om patiënten die thuiszorg nodig hebben. Zorg na Zorg monitort de beschikbare bedden en brengt vraag en aanbod samen. Ondanks deze werkwijze lukt het niet altijd om patiënten die ontslagwaardig zijn, direct te plaatsen”, zegt een woordvoerder.

Dementie

Het moeilijkst onder te brengen zijn de ouderen met dementie. „Mensen met een psychogeriatrische aandoening moeten het langst wachten”, zegt de woordvoerder van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. „Deze week is er iemand bij ons gebracht die niet langer alleen thuis kon blijven. Er is geen medische reden voor ziekenhuiszorg, maar ze kan nergens anders terecht. Ook thuiszorg is tegenwoordig moeilijk te regelen.”

Het Amsterdamse OLVG zegt: „De wooncapaciteit van verpleeghuizen is te laag voor de groei in de zorgvraag. Als mensen niet thuis op een verpleeghuisplek kunnen wachten, is het ziekenhuis soms de enige optie.”