Zet je sollicitant in een escaperoom en je weet daarna genoeg

Selectie door spel Door de krappe arbeidsmarkt kunnen werkgevers niet altijd kiezen uit perfecte cv’s. Om te kijken wie het meest geschikt is, laten ze kandidaten soms ook een spel doen.

Illustratie Ank Swinkels

Nadat hun koffie is aangeboden en hun jas op de kapstok hangt, krijgen de sollicitanten bij het Amsterdamse kantoor van marketingbedrijf Vonq een opvallende vraag: „Heb je zin in een potje tafeltennis?”

Manager Elsbeth van Damme ziet het als een goede manier om „het ijs te breken”. Maar ook: „Hoe gaan mensen met een onverwachte situatie om? En hoe is de interactie en samenwerking met collega’s, als je twee tegen twee speelt?” De pingpongtafel, volgens Van Damme „een symbool” van de open cultuur op het kantoor, is een middel om dat te testen.

Hoe kom je er in een sollicitatiegesprek achter of iemand écht geschikt is? Een kandidaat laten vertellen over zijn persoonlijkheid en vragen naar een aantal voorbeelden daarvan, is een manier, maar zelfoverschatting en wenselijke antwoorden liggen dan op de loer. Om te zien hoe iemand werkelijk reageert in bepaalde situaties, kan een spel goed werken. „Iemand kan wel zéggen dat hij ondernemend en assertief is, maar in een spel spreekt gedrag voor zich”, zegt Jeroen Haverkate van uitkeringsinstantie UWV.

Haverkate gaf als docent-onderzoeker bij Hogeschool Saxion tot twee jaar geleden les in serious gaming, en deed onderzoek naar de rol van spellen in sollicitatieprocedures. Het voordeel van zo’n spel zit hem volgens Haverkate in het leren kennen van medewerkers – op een andere manier dan in een gesprek. Vooral traineeships zijn geschikt voor het spelelement, zegt hij, omdat de kandidaten vaak nog geen cv met jarenlange ervaring hebben.

Maar nu de arbeidsmarkt steeds krapper wordt, kunnen bedrijven niet altijd meer kiezen uit een reeks perfecte cv’s. En dus experimenteren ze ook steeds vaker met dit soort technieken in ‘gewone’ sollicitaties.

De reacties bij Vonq variëren, van enthousiast tot afwijzend. „Zie het als iedere andere vraag in een sollicitatiegesprek”, zegt Van Damme. „Toen een kandidaat zei dat ze liever niet wilde spelen, gaf dat voor mij bijvoorbeeld aan dat ze goed was in haar eigen grenzen bewaken.” Dat de vrouw uiteindelijk niet werd aangenomen, had met die afwijzende reactie niets te maken, zegt Van Damme. Ze benadrukt dat het gesprek het belangrijkste is. „Iemand moet binnen onze cultuur passen, en een potje tafeltennis zegt daar natuurlijk niet alles over.”

Lees ook dit verhaal over hoe Unilever slimme software gebruikt voor het aannemen van trainees: Solliciteren bij een algoritme

Stad bouwen

Bij het UWV ligt dat anders. Trainees die er aan de slag willen, worden een hele dag uitgenodigd op het hoofdkantoor in Amsterdam. Daar moeten de kandidaten (vorig jaar waren het er 160 voor 120 plekken) met elkaar een stad bouwen. „Ze krijgen een rol toegewezen, bijvoorbeeld als manager van een restaurant, en moeten samen de stad vormgeven”, legt Haverkate uit. Plannen worden verstoord door een brand of bouwstop, waarna de creativiteit van de sollicitanten moet blijken.

Met het spel wordt gekeken wie dominant gedrag vertoont, wie een proactieve houding heeft en op wat voor manier mensen samenwerken. De hele dag observeren UWV-medewerkers de deelnemers. Dan volgen korte individuele gesprekken, waarna een selectie wordt gemaakt.

Sollicitanten weten vooraf naar welke competenties het UWV zoekt. Is het dan niet makkelijk om gewenst gedrag te laten zien? „Volledig waterdicht is het natuurlijk nooit, maar het is vrij moeilijk om de hele dag te doen alsof je heel resultaatgericht bent – als dat niet zo is”, aldus Haverkate. „Veel van je gedrag is uiteindelijk onbewust.”

Zelfgebouwde escaperoom

Hoe zorg je ervoor dat een sollicitatiespel méér is dan een lollige binnenkomer of gimmick? Volgens Haverkate is het belangrijk dat het spel gelieerd is aan wat het bedrijf doet. „Als je zomaar naar een escaperoom gaat, is het toch vooral een marketingstunt.”

Advocatenkantoor Loyens & Loeff maakte daarom een eigen escaperoom, waarin toekomstige notarissen zaken moeten oplossen die bij het bedrijf passen. „Het vak heeft de naam nogal droog te kunnen zijn – aktes opstellen, financiële controles uitvoeren”, vertelt Sjoerdtje Porte, verantwoordelijk voor het binnenhalen van nieuw talent. „Op deze manier geven we een realistische inkijk.”

Wie de escaperoom van Loyens & Loeff binnenstapt, krijgt vragen over de financiering van een windmolenpark in de Waddenzee, of controles die gedaan moeten worden voordat een bankovername kan doorgaan. Lossen ze de zaak op, dan mogen kandidaten door naar de volgende kamer. Porte: „Welk wetboek pakken de kandidaten erbij? Wie neemt welk stukje van de zaak op zich? Kunnen mensen breder kijken en advocaten en juristen erbij betrekken?”

Meekijken via camera’s

Om te voorkomen dat alleen degenen die op de voorgrond treden goed uit de verf komen, kijken medewerkers van Loyens & Loeff mee via camera’s in een controlekamer en maken ze aantekeningen. „Zo zie je ook de mensen die weliswaar wat minder aanwezig zijn, maar wel op het juiste moment bijsturen of slimme dingen zeggen. We kijken naar groepsdynamiek én individuele prestaties.”

Volgens UWV’er Jeroen Haverkate is een evaluatie van het spel belangrijk om sollicitanten goed te kunnen uitleggen waarom je als bedrijf bepaalde keuzes maakt. „Leg altijd je waarnemingen aan ze voor, zodat ze daarop kunnen reageren. Dat is meteen een goed begin van een gesprek.”

Ook is het belangrijk je keuzes te kunnen uitleggen, zegt hij. „Níét doorgaan naar een volgende ronde vanwege een spel kan voor sommigen moeilijk te verkroppen zijn. Afgewezen worden is natuurlijk nooit leuk, maar door goed uit te leggen wat ze beter zouden kunnen doen, hopen we dat kandidaten inzien dat een keuze niet enkel op basis van het spel is gemaakt.”

En wat als zenuwen de overhand nemen? Ook Porte van Loyens & Loeff benadrukt dat de escaperoom niet doorslaggevend is voor het aannemen van personeel. En ter relativering: „Een gesprek met vier partners waarin je moet uitleggen waarom jij geschikt bent, zal waarschijnlijk spannender zijn.”

Lees ook deze reportage over anoniem solliciteren: Niet meer googlen naar de sollicitant