Analyse

Sinn Féin breekt in bij het aloude Ierse machtsblok

Ierse verkiezingen De oude machtsblokken hebben terrein verloren in Ierland. Gesprekken over coalitievorming kunnen lang gaan duren.

Mary-Lou McDonald (Sinn Féin)
Mary-Lou McDonald (Sinn Féin) Foto Aidan Crawley/EPA

De electorale verrassing die zich in Ierland lijkt te voltrekken, was al langer in de maak en is het gevolg van de opmars van jonge en progressieve stemmers. Zij verlangen een einde van de greep van de twee centrum-conservatieve partijen die de politiek sinds de onafhankelijkheid in 1922 hebben gedomineerd.

Op basis van de exitpoll zaterdagavond na het sluiten van de stembussen en de eerste resultaten die zondag werden bekendgemaakt, presteert het links-progressieve Sinn Féin goed, ten koste van de centrum-conservatieve partijen Fine Gael en Fianna Fáil, de dominante machtsblokken die de afgelopen negentig jaar steevast de premier hebben geleverd. In de exitpoll kregen alle drie de partijen 22 procent van de stemmen.

Lange tijd was Sinn Féin de politieke arm van de IRA. De partij is politiek actief in zowel Ierland als Noord-Ierland, met allereerst de wens om de twee delen van het eiland te verenigen. De afgelopen jaren liet Sinn Féin een ander geluid horen. Het pleidooi voor een verenigd Ierland verdween zelfs naar de achtergrond.

De partij voerde in de afgelopen verkiezingen vooral campagne op maatschappelijke onderwerpen: gezondheidszorg, inkomensongelijkheid en de enorme woningnood in Ierland. Het land bevindt zich midden in een economische hausse, maar veel jongere Ieren vinden dat zij daar onvoldoende van profiteren.

Sinn Féin liet al eerder zien de veranderende Ierse tijdgeest goed aan te voelen. Toen de Ieren in 2018 naar de stembus gingen voor een referendum over opheffing van het abortusverbod, durfde partijleider Mary Lou McDonald het aan om op iedere straathoek een poster op te hangen met een oproep om het grondwettelijke verbod af te schaffen. Veel Ierse politici, zoals premier Leo Varadkar van Fine Gael, twijfelden hoe actief ze campagne moesten voeren. Uiteindelijk stemde een meerderheid van 66 procent van de Ieren in met afschaffing.

Een andere manier waarop Sinn Féin zichzelf opnieuw heeft uitgevonden, is door een wisseling van de wacht. Martin McGuinness, de oud-IRA-commandant en in zijn laatste jaren partijleider in Noord-Ierland, overleed in 2017. Gerry Adams, wiens rol bij de IRA een publiek geheim is, trad in 2018 na 35 jaar af als Iers partijleider. Zij werden opgevolgd door Michelle O’Neill en McDonald, afkomstig uit de Dublinse middenklasse en minder begaan met de republikeinse perikelen in Belfast en Derry.

Premierschap

De goede exitpoll van Sinn Féin zal niet geheel omgezet worden in zetels in het Ierse parlement, aangezien de partij in alle kiesdistricten minder kandidaten op de lijst had staan dan de concurrenten. Dat betekent dat McDonald alleen het premierschap van Varadkar kan overnemen als zij een coalitie vormt met een waaier aan kleinere partijen, of op voldoende gedoogsteun kan rekenen.

Varadkar en Michael Martin, de leider van Fianna Fáil, zullen eveneens op zoek gaan naar akkoorden die leiden naar het premierschap. In aanloop naar de verkiezingen sloten de twee partijleiders uit weer met elkaar in zee te gaan, zoals de afgelopen jaren. Ook hebben Varadkar en Martin uitgesloten een coalitie te vormen met Sinn Féin. Zelfs wanneer de stemmen allemaal zijn geteld, is het dus onduidelijk wie er gaat regeren. Dat zal afhangen van coalitiebesprekingen, die weken of zelfs maanden kunnen duren.