‘Laat de KNVB eerst eens naar zichzelf kijken. Ze stellen alleen witte mensen aan’

Reacties | Racisme in het voetbal Vier experts geven hun mening over de plannen van het kabinet en de KNVB tegen racisme.

Spelers van FC Den Bosch en Almere hielden in november een minuut stilte om aandacht te vragen voor de racistische bejegening van Excelsior-speler Mendes Moreira de week ervoor in Den Bosch.
Spelers van FC Den Bosch en Almere hielden in november een minuut stilte om aandacht te vragen voor de racistische bejegening van Excelsior-speler Mendes Moreira de week ervoor in Den Bosch. Foto Vincent Jannink/ANP

Afgelopen zaterdag werd bekend dat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) veertien miljoen euro beschikbaar stelt voor de bestrijding van racisme in het voetbal, verdeeld over een periode van drie jaar. Het bedrag, in voetbaltermen bijna zoveel als PSV in de zomer betaalde voor de Portugese aanvaller Bruma (15 miljoen) en Ajax voor vleugelspeler Quincy Promes (15,7), komt uit de rijksbegroting.

In de begroting van het ministerie van VWS is veertien miljoen euro een bescheiden bedrag. Ter vergelijking: de huidige regeerperiode is bijvoorbeeld ook (maximaal) twintig miljoen euro vrijgemaakt om een Zeeuwse instelling voor gehandicaptenzorg overeind te houden, terwijl er verder voor het jaar 2020 alleen al 46,6 miljoen euro is ingeboekt voor dieetadvisering, 24,6 miljoen euro voor ‘oefentherapie’ en voor ‘duurzame en toegankelijke sportaccommodaties’ bijna 87 miljoen euro.

Dat laatste bedrag is een bestaande subsidieregeling om sportaccommodaties (kantines, velden, kleedkamers) te onderhouden. Vanaf volgend jaar kan dit geld ook worden gebruikt voor het veiliger maken van sportcomplexen – dat is nieuw en onderdeel van het anti-racismeplan.

Commerciële camera’s

Het is de bedoeling dat honderden amateurclubs camera’s plaatsen die racistische incidenten in beeld en geluid kunnen opvangen. Dat zou kunnen via de camera’s van VoetbalTV, een commercieel videoplatform van de KNVB en Talpa.

Het kost volgens het bedrijf 3.000 tot 5.000 euro per veld om dat systeem te laten installeren. Via het VWS-subsidiepotje kan van die investering vanaf volgend jaar dertig procent teruggevraagd worden. Dat betekent dat clubs alsnog een paar duizend euro zelf zouden moeten betalen, wat voor een amateurclub veel geld is. „Ik ga niet zomaar 4.000 euro installatiekosten betalen die de club beter kan uitgeven aan trainers en ballen”, zei de voorzitter van een Amsterdamse club al in NRC.

NRC maakte een rondgang langs experts en instanties: wat vinden zij van de plannen van de KNVB en het kabinet?

‘Ze hebben geen clou

Naam: Marjorie Esajas

Functie: Gedragswetenschapper

„Zaterdag werd een feestje gevierd door overwegend witte mensen. Ze hadden het gevoel: we doen ons best. Maar ze hebben geen clou waar het over gaat. Laat de KNVB eerst eens naar zichzelf kijken. Ze stellen alleen witte mensen, overwegend mannen, aan. Hoe kunnen die voelen wat iemand voelt die racistisch bejegend wordt?

„Bij racisme heb je te maken met diep gewortelde overtuigingen. Het is een hardnekkig probleem, dat je niet met straffen oplost. Waarom zijn mensen racistisch? Wat drijft hen ertoe? Daar lees ik in dit plan weinig over.

„Een diep geworteld probleem vraagt om continue verzorging. Daarom ben ik voor een kwaliteitskeurmerk dat voetbalclubs verplicht hun werkomgeving racisme- en discriminatievrij te houden. Net als in de zorg. Voor verslapping is geen tijd meer.”

‘Digitale meldplicht gaat mij te ver’

Naam: Christian Visser

Functie: ‘Voetbaladvocaat’

„Racisme in het voetbal kun je nooit uitbannen. Maar als betrokken mensen en organisaties laten weten dat ze er niet van gediend zijn, kan het wel degelijk helpen. Twintig jaar geleden kregen racistische uitingen in het voetbal nauwelijks aandacht. Dat er nu een aanvalsplan ligt, is dus heel goed. Er wordt tenminste iets gedáán.

„Wat mij wel te ver gaat is de digitale meldplicht. Mijn ervaring is, en ik heb een paar zaken gedaan, dat mensen best schrikken van vervolging. Het is nogal wat als je een boete krijgt vanwege racisme. Je staat te boek als een racist, krijgt een stempel opgedrukt, en dat werkt door in de gemeenschap. Terwijl het in de meeste gevallen om onbezonnen gedrag gaat. Overtuigde racisten in het voetbal? Ik ben ze niet vaak tegengekomen.

„Wie racistische uitingen doet, moet daar op worden aangesproken. Maar om zo iemand een maandenlange meldplicht van de burgemeester op te leggen? Ik zie het niet zo.

„De KNVB gaat beter naar zichzelf kijken, heb ik begrepen. Dat vind ik een goede zaak. Uiteindelijk geloof ik nog het meeste in de kracht van een goed gesprek.”

In november reageerden internationals Georginio Wijnaldum (links) en Frenkie de Jong op het incident in Den Bosch.

Foto Rico Brouwer/Soccrates

‘Racismebestrijding vergt een lange adem’

Naam: Jochen Dekker

Functie: Medewerker Anti Discriminatie Bureau RADAR

„De KNVB heeft er de afgelopen maanden flink van langs gekregen: waarom hebben jullie al die jaren niets gedaan? Maar hetzelfde kun je natuurlijk van de rijksoverheid zeggen. Die schitterde ook door afwezigheid in dit dossier.

„De KNVB is altijd een gesloten organisatie geweest. ‘Een onneembare vesting’, noemden we het bij RADAR. Zo’n acht jaar geleden gingen we voor het eerst in gesprek met de KNVB, maar al die jaren bleef het bij gesprekken. Nooit wilden ze samenwerken. Daar komt nu verandering in.

„Een van de maatregelen uit het aanvalsplan is dat supporters via een app racisme in stadions kunnen aangeven, al dan niet anoniem. In het betaald voetbal komen die meldingen bij de veiligheidscoördinator van het stadion terecht. In het amateurvoetbal gaan ze rechtstreeks naar de plaatselijke anti-discriminatievoorzieningen. De KNVB heeft al laten weten dat ze ook betrokken willen worden bij die meldingen. Hoe is nog onduidelijk, maar feit is wel dat wij betrokken worden bij die meldingen.

„We gaan proberen om met al die melders in gesprek te gaan. Daarna volgt hoor en wederhoor, als het moet met de club. In eerste instantie gaan we voor bemiddeling, liefst een excuus. Als dat niet lukt, kun je altijd nog een strafrechtelijke procedure inzetten.

Racismebestrijding vergt een lange adem. Maar neem van mij aan dat er zaterdag belangrijke dingen zijn gezegd. ‘Onze organisatie is ook erg wit, daar moeten we aan gaan werken’, zei directeur amateurvoetbal Jan Dirk van der Zee. Ik vind dat revolutionair.”

‘Een stadionverbod schrikt niet altijd af’

Naam: Marjan Olfers

Functie: Hoogleraar Sport en Recht

„In het plan draait veel om slimme camera’s, dat juich ik toe. Zo kun je wangedrag tot individuen herleiden en tot een persoonsgerichte aanpak komen. Sceptischer ben ik over het idee dat supporters elkaar aangeven via een app. Als je op de F-Side een foto maakt van iemand die zich misdraagt, lijkt me dat niet wenselijk voor je eigen veiligheid en de orde in het stadion. En hoe gaan we dat met de privacywet doen?

„De nadruk ligt op repressie. Daders identificeren en ze dubbel zo hard straffen, naar het idee dat straf een heilzame werking heeft. Bedenk wel dat een stadionverbod niet altijd afschrikt, maar voor sommige supporters statusverhogend is. Ik heb liever dat hun lerend vermogen wordt aangesproken. Na spreekkoren over Joden nam FC Utrecht supporters mee naar Westerbork, dát heeft impact.

„Het is belangrijk dat we onszelf in de ander blijven verplaatsen. Hoe zou het voelen als jij die zwarte speler bent die wordt uitgejouwd? Racisme wordt vaak als een probleem van zwarte spelers gezien waarbij witte spelers solidair zijn. Nee, juist als je wit bent moet je opstaan. Niemand wordt voetbalbestuurders om problemen als discriminatie op te lossen, maar als iedereen blijft roepen dat er geen homoseksuelen voetballen en dat het met racisme wel meevalt, wordt het nooit serieus genomen. De KNVB doet dat nu wel. De bond heeft het onderwerp echt naar zich toegetrokken.

„Bij de presentatie werd ook opgemerkt hoe wit de KNVB is. Terecht. Op het veld zien we spelers van alle kleuren en komaf, zuiver en alleen geselecteerd op basis van hun vaardigheden. Maar in de laag erboven, in het management, is vrijwel iedereen wit. Terwijl ze er heus wel zijn. Als je in de top goed gedrag vertoont, druppelt dat naar beneden.”