Italië is al vaak gewaarschuwd over landbouwsteun

Controle In Italië zou een betere administratie helpen tegen misbruik van landbouwsubsidies. De Commissie tikte het land al vaker op de vingers.

Druivenpluk in Italië.
Druivenpluk in Italië. Foto Alessia Pierdomenico/Bloomberg

Hoezo fraude met Europese landbouwsubsidies? Ja, er lopen gerechtelijke onderzoeken, bevestigt een woordvoerder van de Europese Commissie. Maar: „De lidstaten hanteren systemen van goed bestuur.” Het bewijs: „Dat de Italiaanse autoriteiten de vermoede misdrijven op het spoor zijn gekomen, bewijst dat het systeem goed functioneert. De situatie is onder controle, en waar nodig legt de Commissie financiële correcties op.”

Maar de briefwisseling tussen ‘Brussel’ en de Italiaanse overheid, die De Standaard kon inzien, heeft een veel scherpere toon. In een brief op 22 juli 2019 legt de Commissie Italië uit hoe het zijn systeem moet inrichten zodat uitsluitend subsidies zijn aan te vragen voor meetbare percelen landbouwgrond. Volgens een Europese bron dringt Europa er al jaren op aan dat Italië zijn kadastrale gegevens in dat systeem inbrengt. Zo’n eenvoudige wijziging zou betekenen dat het aanvragen van landbouwsubsidie voor een luchthaventerrein prompt op een waarschuwing stuit.

In een volgende brief, van 20 december 2019, legt de Commissie Rome een deadline op om beheer en controle van zijn landbouwsubsidiesysteem op orde te krijgen. Italië moet maandelijks rapporteren over de vorderingen, op straffe van reductie of zelfs opschorting van de Europese betalingen. De Europese Commissie bevestigt desgevraagd dat Italië een actieplan moet volgen om de ‘systematische’ zwaktes in zijn controle- en beheerssysteem aan te pakken. Ze voegt eraan toe dat aan meer lidstaten zo’n actieplan is opgelegd.

Lees ook deze reportage over de strijd van ambtenaar Giuseppe Antoci op Sicilië: Hij botste met de maffia: ‘Allemaal willen ze mijn vel’

Europa’s toon tegenover Rome is scherper geworden na een schandaal bij het nationale uitbetalingsagentschap van de subsidies in Rome, in 2013. Dit agentschap, AGEA, moet ook bijhouden wie onterecht subsidies heeft opgestreken, dat geld terugvorderen en aan Europa retourneren. Controleurs ontdekten dat minstens 38 miljoen euro helemaal niet was verhaald en teruggestort. Een Italiaanse rechter verklaarde AGEA schuldig aan wanbeheer. Maar sancties bleven uit. Enkele medewerkers werden overgeplaatst, en daar bleef het bij.

Politiek gevoelig

Deze geschiedenis relativeert de harde taal in de briefwisseling tussen de Commissie en Italië. Het land zou steviger kunnen worden aangepakt, zegt de Europese bron. Het krijgt al een tijd zulke waarschuwingen, maar hoeft alleen een actieplan te volgen en wordt niet onder extern toezicht geplaatst, een zwaardere maatregel.

Ligt het politiek te gevoelig om een grote grondlegger van de EU hard te straffen? „We hebben Italië een actieplan opgelegd wat betreft het beheer- en controlesysteem van de directe betalingen, omdat de maatregel van extern toezicht daarop niet mogelijk is”, legt de Commissie-woordvoerder uit. „In elk geval wordt het Europese budget beschermd door toepassing van financiële correcties.”

Italië moest maandelijks aan Brussel melden hoe de verbeteringen vorderen

Italië is vaker tegen zulke financiële correcties aangelopen. Medio vorig jaar veroordeelde het Europees Hof van Justitie de Italiaanse regering nog tot terugbetaling van 158,7 miljoen euro. Dat lijkt een peulenschil, gezien de pakweg 4 miljard euro steun die Italiaanse boeren jaarlijks krijgen. Maar dit was niet de eerste keer. Italië ontving tussen 1999 en 2018 in totaal 90,5 miljard euro landbouwgeld. Daarvan moet het 2,8 procent, ofwel 2,5 miljard euro, aan Europa terugbetalen. Ter vergelijking: Nederland ontving over die jaren 20 miljard euro landbouwsteun en moet een kwart miljard terugstorten, 1,2 procent.

„Fraudeurs zullen er altijd zijn”, zegt de Europese bron. „Maar als burger moet je je ook afvragen: doet mijn overheid alles om het systeem zo waterdicht mogelijk te krijgen?”

Lees ook deze reportage over boerenverzet in Slowakije: Slowaakse boeren pikken het niet langer: ‘De oligarchen liquideren ons’