Vóór het klimaatakkoord? Elke organisatie heeft zijn eigen ‘mitsen en maren’

Klimaatplannen Ruim zeventig organisaties steunen het klimaatakkoord, maar het gaat niet altijd van harte. Niet erg, zegt voorzitter Ed Nijpels.

Ed Nijpels bij de presentatie van het klimaatakkoord.
Ed Nijpels bij de presentatie van het klimaatakkoord. Foto Lex van Lieshout/ANP:

Volstrekt onvoldoende, niet ambitieus en veel te weinig aandacht voor de positie van de werknemers. Dat zijn zomaar wat kwalificaties van de FNV bij het klimaatakkoord dat deze zomer werd gesloten. Toch is de grootste vakbond van Nederland te vinden in de lijst van ruim zeventig organisaties die zich committeren aan het akkoord dat de uitstoot de komende tien jaar moet halveren. Die lijst van sympathisanten, van Achmea en ANWB tot VNO-NCW en de Woonbond, bracht klimaatminister Wiebes (VVD) maandag naar buiten.

„We hebben heel lang gewikt en gewogen”, zegt vicevoorzitter Kitty Jong van de FNV. In juni had voorzitter Ed Nijpels van het klimaatberaad gevraagd of de deelnemers aan het overleg zich konden vinden in de uitkomsten. Pas zes maanden later antwoordde de FNV dat ze het akkoord steunt. „Wij committeren ons aan de doelen en aan de afspraken die wij hebben gemaakt. Maar wij behouden ons wel het recht voor dat, als het anders loopt dan wij wenselijk achten, we gewoon in actie kunnen komen, bijvoorbeeld via een staking.”

De FNV is niet de enige organisatie die haar knopen moest tellen. De milieuorganisaties Greenpeace en Milieudefensie vinden het akkoord niet ver genoeg gaan en waren – samen met FNV – al eerder uit het overleg gestapt. Zij staan niet op de lijst. En Vereniging Eigen Huis wil eerst kijken hoe de uitwerking van het akkoord uitpakt voor huizenbezitters.

De werkgevers, verenigd in VNO-NCW, laten hun steun vergezeld gaan met een groot aantal „zorgpunten”. Zoals de oproep om niet al volgend jaar te moeten betalen voor een nationale CO2-heffing. Ook stellen ze de voorwaarde dat „de Nederlandse aanpak naadloos moet aansluiten” bij het Europese klimaatbeleid.

Lees ook waarom de FNV eerst juist afstand nam van het klimaatakkoord

Voorwaardelijke steun

VNO-NCW spreekt haar voorwaardelijke steun voor het klimaatakkoord namens een groot aantal brancheorganisaties uit, zoals de VEMW die de energie-intensieve industrie vertegenwoordigt. „Wij staan volledig achter de afspraken over de verduurzaming van het elektriciteitsverbruik. Die hebben we zelf gemaakt”, zegt directeur Hans Grünfeld van VEMW. „Maar vervolgens heeft het kabinet geïntervenieerd door aan de industrietafel met een eigen CO2-heffing te komen. Dat is niet met ons onderhandeld, dus daar tekenen we niet voor.”

Ieder heeft een eigen methode om ‘ja’ te zeggen

Ed Nijpels voorzitter

Volgens Jong van FNV scheelt het haar een slapeloze nacht dat er geen officiële handtekeningen onder het akkoord komen. Nu kan een – in haar woorden – „politieke brief” volstaan, zodat de bond betrokken blijft bij de uitvoering. „Zoals wij ook met het ‘kolenfonds’ betrokken waren bij het sluiten van de Hemwegcentrale.”

Of zij namens FNV getekend zou hebben? „Wij hadden dan wel een probleem gehad. Ik zou bij een persconferentie duidelijk maken dat wij hebben getekend om de positie van de werknemers veilig te stellen.”

Tekensessie

De voorzitter van het klimaatberaad, Ed Nijpels, heeft volgens Jong veel problemen voorkomen door geen officiële handtekeningensessie te organiseren. „Dat heeft hij bewust zo gedaan.”

Dat klopt volgens Nijpels niet. De voorzitter van het klimaatberaad zegt de tekensessie geannuleerd te hebben omdat veel organisaties, zoals het IPO (provincies) en de VNG (gemeenten), hun achterban moesten consulteren. Dat zou veel tijd vergen. „Het idee om te tekenen verwaterde zo. En in de praktijk maakt het niets uit. Ik heb aan alle deelnemers gevraagd of zij het doel en de uitvoering van het akkoord steunen. Onder de brief met antwoorden op die vragen staat natuurlijk ook een handtekening en daarmee heb je getekend.”

Nijpels benadrukt dat „het overgrote deel van de partijen met mitsen en maren” het akkoord steunt. „Elke organisatie heeft haar eigen methodiek om ja te zeggen, en bij de een is dat ingewikkelder dan bij de andere. Toen de brief van FNV binnenkwam, zei ik: jullie doen dus niet mee. Wel, zeiden ze, je moet dat zien ‘als een politieke brief’. En alle begrip voor zorgen over de koopkracht en zo, maar die beslissingen worden niet genomen in het klimaatoverleg, maar in het kabinet. In de uitvoering van het akkoord wordt in elk geval niet opnieuw onderhandeld. ”

Minister Wiebes heeft Nijpels nu aangesteld als voorzitter van het ‘voortgangsoverleg’ dat de uitwerking gaat coördineren. In dat overleg zitten de vijf tafelvoorzitters (landbouw, mobiliteit, industrie, gebouwde omgeving en stroomproductie), samen met specialisten op het gebied van bijvoorbeeld arbeidsmarkt, innovatie en financiering.

Organisaties die geen steun uitspreken doen ook niet mee met het overleg, zegt Nijpels. „Maar ze kunnen wel op ad-hocbasis worden uitgenodigd. Een organisatie als Vereniging Eigen Huis onderschrijft het klimaatakkoord, zonder expliciete steun uit te spreken. Zij hebben altijd aan de tafel gebouwde omgeving gezeten, waarom zou je die uitsluiten?”

Uitvoering

Rustig zal het rond het akkoord nooit worden. „We gaan iedere dag tegen grote en kleine problemen aanlopen die dan weer uitgebreid in de media komen”, zegt Nijpels. „Maar de principiële beslissingen zijn genomen. Door het akkoord van afgelopen zomer zijn zoveel partijen in de maatschappij in beweging gekomen, dat dit nooit meer valt te stoppen. Welk kabinet er ook zit.”

Nu het akkoord in een nieuwe fase komt – de daadwerkelijke uitvoering – ziet Nijpels dat de politiek het primaat wil houden. Logisch, vindt hij, en het is volgens hem ook een reactie op het Energieakkoord van 2013 dat grotendeels buiten het Binnenhof tot stand kwam. „VVD-fractieleider Dijkhoff zei bijvoorbeeld ‘ik neem niet zomaar alles over’. Al die grote woorden hebben uiteindelijk maar een beperkt effect gehad. Je kan rustig stellen dat 98 procent is overgenomen. En wat er door toedoen van de politiek veranderde, waren lang niet altijd punten uit het klimaatakkoord. Het ging eerder om onderdelen uit het regeerakkoord, zoals de verhoging van de energielasten.”

Lees ook: Klimaatdag: Nederland doet het beter, maar niet goed genoeg