Opinie

Sparen is van de zotte – of juist niet

Marike Stellinga

Ik vind economie leuk omdat in economische mechanismen altijd verrassingen zitten. Zo zag ik deze week mensen zich verbazen over het hoge bedrag aan spaargeld dat Nederlanders opzij hebben gezet, terwijl de rente dichtbij nul ligt. Minder rente, meer sparen: vreemd.

Maar dit is niet zo vreemd als het lijkt. Mensen sparen niet alleen omdat ze rente op hun geld krijgen, ze sparen ook omdat ze een buffer willen hebben: in geval van tegenslag, of voor kinderen die gaan studeren. Wordt de rente lager, dan moet er meer worden gespaard om dezelfde buffer te bereiken.

In theorie zou de lage rente investeringen en consumptie moeten stimuleren: geld lenen is immers goedkoop. En dat werkt vast ook: goedkope hypotheken leiden bijvoorbeeld tot hogere huizenprijzen. Maar de lage rente kán ook een ander effect hebben, waarschuwt de econoom Raghuram Rajan al een jaar of tien. Rajan werd beroemd door al voor de financiële crisis van 2008 te wijzen op de hoge risico’s in het systeem. Spaarders zouden zich door de lage rente arm kunnen voelen, en zo de consumptie én de groei drukken. Tel uit je winst.

Huishoudens hebben nu 368 miljard euro gespaard, becijferde De Nederlandsche Bank deze week. Daarvoor kregen ze in 2019 een schamele 1,2 miljard euro rente, oftewel 0,33 procent. Toch legden ze vorig jaar bijna 13 miljard euro extra opzij. Dat is veel: het was voor het laatst hoger in 2009. DNB droeg drie mogelijke verklaringen voor de spaarzin aan. Eén: de netto-inkomens zijn toegenomen; mensen hebben meer geld over. Twee: mensen hebben een spaardoel, en om dat te halen moeten ze door de lage rente meer geld opzij leggen. Drie: huishoudens sparen meer omdat ze onzeker zijn over de economie en de eigen financiën.

Aan dat laatste zou ik iets willen toevoegen: huishoudens sparen meer omdat hun inkomen minder zeker is. In de Hollandse flex-economie hebben steeds meer mensen een tijdelijk contract of ze zijn zzp’er. Zij kunnen makkelijker hun werk kwijtraken. Als ze het kwijtraken, is er voor zzp’ers geen automatisch vangnet. Je doet er dus slim aan op de bank een buffertje te hebben. Zeker nu de overheid meer zelfredzaamheid van mensen verwacht. En nu weten we dat de Belastingdienst die toeslagen een jaar later weer kan terugvorderen, met duizenden euro’s tegelijk: reken nergens op, zorg voor jezelf.

Nou is het makkelijk het uitzonderlijke geldbeleid van centrale banken de schuld te geven van de lage rente. Maar de meeste economen zijn het er wel over eens dat de lage rente een gevolg is van een wereldwijd overschot aan spaargeld, onder andere van de vergrijzende bevolking in het Westen. Het beleid van de ECB geeft een laatste zetje.

De ECB en de Amerikaanse centrale bank zijn begonnen aan een evaluatie van hun geldbeleid. Razend interessant, want dat dit ongekende monetaire beleid een experiment is, erkende DNB-president Klaas Knot laatst in Buitenhof ruiterlijk.

Ik blijf me sinds 2008 een slechtziende voelen. Alles is omgekeerd, alles staat ter discussie. De rijken pleiten voor hogere belastingen op vermogen, oud-bazen van multinationals voor links beleid. Economen zoeken naar nieuw inzicht. Wat ze opperen, klinkt goed, maar is het ook zo? En middenin die mist leggen mensen buffers aan. Knot doet dit zelf ook: „Ik zou me niet te veel laten afleiden door de rentestand.”

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.