Opinie

Dat de Kamer vleugellam is, komt door u

Zihni Özdil

In de Tweede Kamer kon ik me soms verwonderen. Bijvoorbeeld over procedures en gebruiken. Zo stemmen Kamerleden in de plenaire zaal over moties, wetsvoorstellen en amendementen. Maar wat is een motie? Dat is een niet-bindende uitspraak. Een wetsvoorstel is een wetsvoorstel. Een amendement is een wijziging in een wetsvoorstel.

Ook staan er met regelmaat hamerstukken op de agenda. Kamervoorzitter Khadija Arib spreekt dan uit: „Aan de orde is de behandeling van het wetsvoorstel (...) Dit wetsvoorstel wordt zonder beraadslaging en, na goedkeuring van de onderdelen, zonder stemming aangenomen.”

Een ervaren Kamerlid legde mij uit dat hamerstukken kleine, niet controversiële voorstellen of -wijzigingen zijn. Zo niet-controversieel dat een debat of stemming niet nodig wordt geacht. Sterker nog, de meeste wetgeving komt tot stand als hamerstuk.

Dat gaat als volgt: alle Kamerleden hebben zitting in commissie(s) die betrekking hebben op hun onderwerp(en). Daar wordt vergaderd over alle relevante stukken. Die punt voor punt worden doorgenomen. Bij wetsvoorstellen staat een advies: ‘hamerstuk’ . Dat advies baseert de griffie op commentaar dat vooraf is gegeven door adviesorganen zoals de Raad van State. Als dat niet negatief is en geen Kamerlid vraagt een debat aan, wordt het stuk voorgedragen voor verhamering.

Een stuk met dat label, ga je als Kamerlid niet altijd checken. Ten eerste is er het vertrouwen dat het advies zorgvuldig tot stand is gekomen. Maar nog belangrijker: nergens in de westerse wereld is de inhoudelijke beleidsondersteuning per Kamerlid zo karig als in Nederland. Als je geluk hebt krijg je één medewerker. Daarmee moet je dag in dag uit opboksen tegen honderden ambtenaren van een minister. Dus zaken die geoormerkt zijn als hamerstuk sla je noodgedwongen over.

Een van de ontelbare hamerstukken was de invoering van het fraudeopsporingssysteem Systeem Risico Indicatie (SyRI). SyRI koppelt gegevens van burgers uit allerlei overheidsdatabases. Een algoritme wijst „risicoprofielen en personen met een verhoogd risico op fraude” aan.

Geen enkel Kamerlid vroeg er destijds een debat of stemming over aan. Maar dankzij de alertheid van onder anderen NRC-columnisten Maxim Februari en Tommy Wieringa weten we nu dat dat systeem niet deugt. Zij kaartten in de media aan dat SyRI privacyrechten schendt en discriminatie in de hand werkt. De rechter gaf ze woensdag gelijk. SyRI is in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). De wet die SyRI mogelijk maakt, is onverbindend verklaard.

Burgers die dit dossier volgen zijn verontwaardigd dat het parlement destijds niet aan de bel trok. „Waarom zaten Tweede Kamerleden toen te slapen?” Nou, ze sliepen niet, ze zaten zich helemaal kapot te werken vanwege de zeer gebrekkige ondersteuning die ze hebben.

Dankzij lobbywerk van Elsevier-columnist en parlementair expert Geerten Waling is onlangs een D66-motie aangenomen voor iets meer kamerondersteuning. Een begin, maar het is nog veel te weinig.

De kern van het probleem is dat de Tweede Kamer geen substantiële ondersteuning voor zichzelf regelt. Simpelweg omdat dat politieke zelfmoord is. Want u, de (boze) burger schreeuwt al decennia – in bewoordingen als ‘zakkenvullers!’ en ‘plucheplakkers!’ – dat Kamerleden uitgekleed moeten worden. Minder schadeloosstelling, minder wachtgeld, minder ondersteuning. Dat gebeurt dan, waardoor diezelfde Kamerleden uw belangen nóg minder kunnen behartigen. Waardoor meer cruciale wetgeving zonder debat erdoorheen glipt – hoeveel andere verregaande zaken zoals SyRI zijn er weggehamerd? Met als gevolg dat u nóg bozer wordt op die Tweede Kamerleden.

Door dit anti-democratische sneeuwbaleffect is onze democratie afhankelijk van moedige intellectuelen zoals Februari, Wieringa en Waling. Dat zal niet veranderen zolang de Nederlandse burger zijn ondoordachte woede blijft botvieren op zijn eigen parlement. Jezelf doelgericht in de voet schieten om vervolgens te klagen dat je voet pijn doet is zo inmiddels ook een Nederlandse traditie geworden.

Zihni Özdil is historicus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.