Trump leidt de ene helft van het land en bestrijdt de andere

Verenigde Staten Een verscheurde State of the Union – misschien past dat bij een president die de helft van het landsbelang dient.

President Donald Trump houdt zijn Sate of the Union Foto EPA/MICHAEL REYNOLDS
President Donald Trump houdt zijn Sate of the Union Foto EPA/MICHAEL REYNOLDS

Na zijn vrijspraak in de Senaat ging de Amerikaanse president naar de rozentuin achter het Witte Huis, daar stonden een spreekgestoelte, een microfoon en journalisten. De president wilde zijn „diepe spijt uiten voor alles wat ik heb gezegd en gedaan dat deze gebeurtenissen in gang heeft gezet”. Hij verontschuldigde zich voor de impeachment-procedure tegen hem, voor „de grote last die dit heeft gegeven voor het Congres en voor het Amerikaanse volk”. En hij vroeg alle Amerikanen – „en ik hoop echt alle Amerikanen” – of ze hem wilden bijstaan „om te bouwen aan onze toekomst. Samen.”

Verzoenende woorden.

Niet van president Donald Trump deze week, maar van president Bill Clinton in 1999. Trump zei afgelopen donderdag op het Witte Huis dat de mensen die de impeachment-procedure tegen hem waren begonnen, „kwaadwillig en gemeen” zijn. Dat de leider van het impeachment-onderzoek, Democraat Adam Schiff, „een gemene en verschrikkelijke man” is, en „corrupt”. Dat de Democratische leider Nancy Pelosi „verschrikkelijk” is. De agenten van de FBI die eerder onderzoek naar hem deden, zijn „de schofterigste, oneerlijkste, smerigste mensen”. Hun leidinggevenden: „tuig” en „een gluiperd”. De enige Republikeinse senator die had ingestemd met de aanklacht wegens machtsmisbruik, Mitt Romney, is een „mislukte presidentskandidaat”, die „een van de slechtste campagnes uit de geschiedenis heeft gevoerd”.

Uiteindelijk betuigde ook president Trump spijt. „Spijt dat mijn familie deze ellende, deze nep-zaak heeft moeten doorstaan omwille van een paar kwaadaardige en zieke mensen.”

Ziek, bespottelijk

Als je aan Amerikaanse politicologen, politiek adviseurs of parlementair verslaggevers vraagt waar de oorsprong ligt van de diepe verdeeldheid die ze nu zien, zeggen de meesten: in de late jaren 90. Afhankelijk van hun politieke voorkeur geven ze de Democratische president Clinton de schuld of Newt Gingrich, de leider van de Republikeinse Partij. Gingrich was de man van de zogeheten wedge issues, de onderwerpen die progressieve en conservatieve Amerikanen verdeelden. Hij was de man die een memo naar zijn partijgenoten stuurde met woorden die ze vooral moesten gebruiken: „Ziek, bespottelijk, leugen, anti-vlag, verraders, radicaal, corrupt.”

Lees ook: Goede week voor de president, een slechte voor de democratie

Maar kijk eens naar de video-opname van de jaarlijkse State of the Union-rede van 19 januari 1999, midden in het impeachment-proces in de Senaat. Republikeinse aanklagers hadden net hun zaak gepresenteerd, de Democratische verdediging was diezelfde middag begonnen met haar repliek. Als het eerste applaus is weggeëbd, richt president Clinton zich tot de net aangetreden Speaker of the House die op de verhoging achter hem staat. „Toen u werd geïnaugureerd”, zegt Clinton, „vroeg u ons samen te werken in een geest van beschaving en samenwerking. Laten we precies dat doen.” Donderend applaus van alle aanwezige volksvertegenwoordigers, en Clinton draait zich om en reikt naar de handen van Newt Gingrich om die te schudden.

Lees ook: Trump bejubelt ‘de geweldige Amerikaanse comeback’

Afgelopen dinsdag hield president Trump ook de State of the Union. Hij liep naar het spreekgestoelte, gaf een kopie van zijn toespraak aan vicepresident Mike Pence en aan Speaker Nancy Pelosi. Zij nam de omslag van de president aan en reikte hem de hand. Hij had zich al omgedraaid.

Trump repte dinsdag met geen woord over de impeachment-procedure die een dag later zou eindigen in vrijspraak. Hij hield een optimistische toespraak over de staat van de republiek, zoals de meeste presidenten deden. Hij prees uitbundig (en niet altijd waarheidsgetrouw) de prestaties van zijn eigen regering en zette ze telkens af tegen die van zijn Democratische voorganger Barack Obama – iets wat andere presidenten zelden deden. Trump wreef „meer dan 130 volksvertegenwoordigers” aan dat zij met hun „socialistische” plannen voor het zorgstelsel het land „bankroet” zouden laten gaan en de medische zorg zouden „vernietigen” door die gratis aan te bieden aan „illegale vreemdelingen”.

Anders dan de meeste presidenten sprak hij niet over samenwerking, afgezien van een aanmoediging aan Democraten om in te stemmen met wetsvoorstellen van Republikeinen.

Ziedend gebaar

De „geest van beschaving en samenwerking” wordt niet langer aangeroepen in Washington. Negen Democratische volksvertegenwoordigers bleven weg bij de Troonrede van de VS, een tiende liep de zaal uit toen Trump de benoeming van een conservatieve rechter aan het Supreme Court prees. Aan het eind van de plechtigheid, toen de president had gezegd dat „het beste nog moet komen” en de vicepresident opstond om te applaudisseren, scheurde Nancy Pelosi de velletjes van de toespraak door midden.

Het was een ziedend gebaar waar alle politieke tumult van deze week in zat: teleurstelling om de mislukte poging tot afzetting van de president, wraak voor de hyper-partijdige toespraak, frustratie over het gekluns van haar eigen partij, die na voorverkiezingen in de staat Iowa niet in staat bleek de stemmen geteld te krijgen.De journalist Tim Alberta (auteur van American Carnage) kapittelde Pelosi’s optreden: „Op het gebied van theater en emotie kun je hem [Trump] niet verslaan.”

Lees ook: ‘Een heel stabiel genie’ laat zien hoe disfunctioneel het presidentschap van Trump is

Verslaan en winnen, het zijn woorden die Trump in de mond bestorven liggen. Toen hij in zijn furieuze toespraak van donderdag zijn partijgenoten prees, noemde hij ze „great warriors”, grote krijgers. Krijgers in welke oorlog precies? Tegen hun politieke tegenstanders? Tegen hun kiezers? Donderdag berichtte The Washington Post dat een ambtenaar die heeft getuigd in het impeachment-proces, wordt overgeplaatst.

Trump is de eerste president die er geen misverstand over laat bestaan dat hij geen boodschap heeft aan de helft van het land dat hij regeert. Wanneer hij twittert over zijn approval ratings, dan vrijwel uitsluitend over die onder Republikeinse kiezers (95 procent). Wanneer hij spreekt over progressieve staten en steden als Californië, New York of Baltimore, dan in termen van afschuw („vergeven van ongedierte”). De vraag is, als de president de helft van het landsbelang dient, en zijn Democratische tegenstanders de andere helft, is daarmee dan het landsbelang gediend?

Het verscheuren van de State of the Union door Nancy Pelosi was meer dan theater. Het was symboliek.