Reportage

Mannelijk ego trekt meer kijkers dan ‘vrouwenfilms’

Oscar-uitreiking Hollywood probeert het goed te doen, maar lijkt nog niet erg succesvol in het streven naar diversiteit.

Een Oscar-standbeeld op de persbijeenkomst in de Ray Dolby Ballroom in Hollywood. Foto Etienne Laurent
Een Oscar-standbeeld op de persbijeenkomst in de Ray Dolby Ballroom in Hollywood. Foto Etienne Laurent

Misschien is The Academy nog niet divers genoeg, klimaatneutraal is men inmiddels wel. Vorige week bleek de traditionele lunch voor genomineerden bij de 92ste Oscaruitreiking 100 procent vegan te zijn. ‘Finger food’ bij het Oscargala is dat ook, plastic is zondag verboden in het Dolby Theater. Alleen bij the Governors Ball, de officiële afterparty, is dertig procent van de hapjes nog vegetarisch, vlees of vis. Maar welke filmster laat zich daarmee betrappen in 2020?

De CO2-voetafdruk van het Oscargala staat al zeven jaar op nul, meldde The Academy eind januari trots. Los van rekenmodellen en de vraag in hoeverre de zich in privéjets verplaatsende filmelite inzake milieu ‘penny wise, pound foolish’ is: hierover kan Hollywood zich goed voelen.

Beter dan over diversiteit, al zolang een heet hangijzer. Vorig weekeinde geselde acteur Joaquin Phoenix de Royal Albert Hall toen hij een BAFTA – de hoogste Britse filmprijs – in ontvangst nam voor Joker. Phoenix bekende tegenover de filmsterren in de zaal een „dubbel gevoel”: er was dit jaar geen gekleurde acteur genomineerd. „We sturen de heldere boodschap aan gekleurde mensen dat zij hier niet welkom zijn.” Niet dat Phoenix positieve discriminatie of cadeautjes wenst, „al geven wij die onszelf elk jaar”. Hij wees de zaal op hun „plicht om systematisch racisme echt te begrijpen”.

Gelukkig dat The Academy de zwarte actrice Cynthia Erivo voor een Oscar nomineerde voor haar rol in Harriet: zondag geen nieuw #OscarSoWhite dus. Maar tevreden zijn critici allerminst: de Aziatische Awkwafina (The Farewell), latina Jennifer Lopez (Hustlers) en zwarte Eddie Murphy (Dolomite is My Name) zouden ook nominaties verdienen. En waarom is er opnieuw geen vrouw voorgedragen voor beste regie? Greta Gerwig is met Little Women een waardige kandidaat. Nota bene: van de 449 nominaties voor beste regie sinds 1929 waren er vijf voor vrouwen en zes voor gekleurde mensen.

De Oscar-genomineerden van 2020.

Foto Todd Wawrychuk

Monument van ongemak

Hollywood, dat is The Academy of Motion Pictures Arts and Sciences, de inmiddels bijna 8.500 leden tellende club van filminsiders die mogen stemmen voor de Oscars. De grote studio’s verzonnen de filmprijs in 1929 om de wereld te laten zien dat Hollywood geen cynische poel van zonde is, maar een deugdzame en fijnbesnaarde wereld van professionals vol nobele intenties en artistieke aspiraties. Dat lukte niet altijd. In de jaren tien raakte de ceremonie zelfs in een neerwaartse spiraal.

Dat begon in 2012, toen LA Times het lidmaatschap van The Academy onder de loep nam en concludeerde dat het een witte country club was: 77 procent man, 94 procent wit, gemiddelde leeftijd 62. De kritiek op de geringe diversiteit bereikte een crescendo in 2015, toen The Academy twee jaar op rij geen gekleurde acteurs nomineerde en #OscarSoWhite een begrip werd. En toen moest #Metoo in 2017 nog volgen: Hollywood stond voor wit privilege en seksueel misbruik.

Oscargala’s zwalkten de afgelopen jaren tussen ontkenning en overcompensatie: vooral Neil Patrick Harris’ presentatie van het #OscarSoWhite-gala van 2015 was een monument van ongemak. De ceremonie is zo beladen dat het dit jaar opnieuw afziet van een gastheer of gastvrouw. Niemand wil die ondankbare baan nog sinds de zwarte komiek Kevin Hart vorig jaar struikelde over vroegere homofobe tweets.

Toch heeft The Academy niet stilgezeten. Sinds 2016 staan de deuren van de country club wijd open: met een instroom van 3.197 nieuwe leden is nu 32 procent van de leden vrouw en 16 procent gekleurd. Voor The Academy lijkt de kous daarmee wel af: het richt zich nu weer op het opkrikken van de kijkcijfers. Want het Oscargala raakte in tien jaar ruim een kwart van zijn Amerikaanse kijkers kwijt: 41,5 miljoen in 2010 werd 29,5 miljoen vorig jaar.

Toch blijft diversiteit een mijnenveld. Dat bleek toen het 72-jarige Academylid Stephen King argeloos tweette dat hij „nooit rekening houdt met diversiteit als het over kunst gaat, louter met kwaliteit”. Er volgde een hagelstorm van tweets die King verweten dat hij vindt dat diversiteit kwaliteit uitsluit. Regisseur Ava DuVernay: „Dit is zo achterlijk en onwetend dat ik terug in bed wil kruipen”. King reageerde vorig weekeinde met een beduusd essay. Nee, hij beweert niet dat The Academy waardevrij stemt. En ja, „het spel bevoordeelt nog altijd witte mensen”.

In het Oscardebat verschuift de klemtoon überhaupt van kwantiteit naar kwaliteit. Stephen King merkte in zijn essay op dat in de belangrijkste categorie, beste film, dit jaar ‘mannenfictie’ domineert. Films als 1917, Once Upon a Time … in Hollywood, Joker, The Irishman, Ford v Ferrari en zelfs Jojo Rabbit gaan over strijd, geweld, testosteron. Van de negen ‘beste films’ heeft de meerderheid een R-rating voor geweld. Voor het eerst sinds 2007, toen No Country for Old Men won.

Spanning, spektakel en mannen

Films over mannelijk ego, fragiliteit, toxiciteit, heroïek, dat wil The Academy dit jaar. Maar zijn die Oscarwaardiger dan The Farewell van Lulu Wang of Little Women van Greta Gerwig?

Lees ook: Wie wint zondagnacht een Oscar? Gokkers kunnen helpen voorspellen

Familiedrama’s waarin vrouwen centraal staan? Lijkt The Academy zo niet op de botte uitgever van Little Women die de toekomstige bestseller van Jo March niet wil uitgeven omdat hij spanning, spektakel en mannen mist?

Kiest The Academy meer ‘vrouwenfilms’, dan dalen de kijkcijfers van het Oscargala vermoedelijk ook. Die pieken als ‘blockbusters’ als Titanic, Lord of the Rings of Avatar meedoen als ‘beste film’. In 2019 waren ‘beste films’ als Bohemian Rhapsody, A Star is Born en Black Panther samen goed voor 1,3 miljard dollar bioscooprecette in de VS en stegen de kijkcijfers na tien jaar daling plots met drie miljoen – in 2018 vertegenwoordigde de categorie ‘beste film’ slechts 380 miljoen dollar. Dit jaar is dat 742 miljoen dollar. Een hels dilemma: Hollywood wil vooral ook gezien worden. Kun je deugdzaam én populair zijn?

Correctie (9 februari 2020): In een eerdere versie van dit artikel stond de naam van Eddy Murphy abusievelijk als ‘Murphey’ gespeld. Dat is hierboven aangepast.