Oerwoudgeluiden op de voetbaltribune: ook een maatschappelijk probleem

Voetbal en racisme De KNVB wil niet alléén de racistische uitingen in het voetbal bestrijden. Bij een nieuw plan is ook de overheid sterk betrokken.

Premier Rutte en Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira bij een toelichting op het gesprek tussen politiek en KNVB over racisme-bestrijding in het voetbal, daags na de wedstrijd FC Den Bosch-Excelsior.
Premier Rutte en Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira bij een toelichting op het gesprek tussen politiek en KNVB over racisme-bestrijding in het voetbal, daags na de wedstrijd FC Den Bosch-Excelsior. Foto Jeroen Jumelet/ANP

Oerwoudgeluiden op de tribune. Is dat een probleem van het voetbal of een maatschappelijk probleem dat zich zo nu en dan ook in het stadion voordoet?

Het verschil lijkt triviaal, maar is dat niet. Een voetbalprobleem suggereert dat de verantwoordelijkheid voor een oplossing bij de voetbalwereld ligt. Een maatschappelijk probleem betekent dat de voetbalwereld wordt opgeschrikt door iets groters, iets wat zo diep in sommige toeschouwers zit dat de bond en de clubs beseffen dat ze de bestrijding ervan niet alleen afkunnen.

De afgelopen twee maanden heeft dit onderscheid een rol gespeeld bij de totstandkoming van het ‘Aanvalsplan tegen racisme & discriminatie in het voetbal’ dat zaterdagmiddag wordt gepresenteerd. ‘Ons voetbal is voor iedereen’ heet het plan, en zowel de KNVB als het kabinet is van mening dat hiermee een basis is gelegd voor een „evidente” aanpak van wangedrag op basis van kleur, religie, geaardheid of welke vorm van discriminatie dan ook.

De KNVB is blij dat de overheid de daad bij het woord heeft gevoegd. Want racisme veroordelen is binnen 280 leestekens gedaan, maar crucialer dan de roep om hogere straffen en maatregelen was de vraag wie al die slimme camera’s en andere tegenmaatregelen moest gaan betalen.

Lees ook: Hoe haalbaar zijn de plannen tegen racisme in het voetbal?

Aanleiding voor het plan is het wangedrag op de tribunes bij de eerstedivisiewedstrijd FC Den Bosch-Excelsior van zondag 17 november. In de eerste helft van het duel werd Excelsior-aanvaller Ahmad Mendes Moreira het doelwit van racistische uitingen vanaf de Bossche M-Side. Het duel werd vijf minuten stilgelegd. Als straf heeft de aanklager van de KNVB geëist dat FC Den Bosch de betreffende vakken twee duels sluit en de supporters met een seizoenskaart voor die plekken niet binnenlaat, zodat vooral zij de pijn voelen. De uitspraak van de tuchtcommissie volgt komende week.

Die bewuste zondag was de ophef groot. Niet alleen omdat FC Den Bosch de zaak aanvankelijk bagatelliseerde, maar ook omdat dit wangedrag nog altijd voorkwam rond de Nederlandse velden, decennia na de jaren waarin toenmalig Ajax-doelman Stanley Menzo zijn schouders probeerde op de halen als supporters pinda’s naar hem gooiden – omdat het zo vaak gebeurde. „Vreselijk, echt vreselijk”, luidde de reactie van premier Rutte na het incident in Den Bosch.

Culturele mengelmoes

In Zeist waren ze net zo kwaad. Als de KNVB iets koestert, is het wel de verbindende kracht van voetbal. Met 1,2 miljoen leden, 3.200 verenigingen en 33 duizend duels per weekeinde is het voetbal de culturele mengelmoes die wijken en scholen op veel plekken niet meer zijn. Aan de bal is iedereen gelijk. „Het voetbal is simpelweg te mooi om te laten verpesten door een paar idioten”, schreef KNVB-directeur Eric Gudde in zijn uitnodiging voor de presentatie van zaterdag.

Dit decennium werden meerdere profduels door racisme ontsierd, maar geen daarvan had zoveel impact als FC Den Bosch-Excelsior. In de nasleep schoven voetbalanalisten aan in talkshows, interviewden kranten spelers met soortgelijke ervaringen en ging de premier langs bij de KNVB, in het bijzijn van minister Bruins (Sport, VVD) en minister Grapperhaus (Veiligheid en Justitie, CDA).

De teneur van de ongewone bijeenkomst: we moeten in actie komen. Onmiddellijk.

Directeur Eric Gudde van de KNVB stelde het ministerieel bezoek op prijs, al wilde hij één ding benadrukken: het kabinet is net zozeer eigenaar van dit probleem als de KNVB. Bij de bond hebben ze ervaring met vingerwijzen richting Zeist. Plaatste het Nederlands elftal zich niet voor het WK, dan was de KNVB niet met de moderne tijd mee gegaan. Doken er in de eredivisie dubieuze investeerders op, dan had de bond zitten slapen. Maar dit, vonden ze bij de bond, kon de bond niet worden aangerekend.

Paal en perk

Gudde sprak naderhand van een „scherp” en „constructief” gesprek. Dus de ministers wilden paal en perk stellen aan racisme in het voetbal? Prima. Camera’s met gezichtsherkenning langs de amateurvelden? Prima. Maar in plaats van geld, stelde de KNVB zelf liever manuren en logistieke middelen ter beschikking. Vooral het kabinet moest investeren, wat volgens ingewijden in de campagne ook is gebeurd.

Toch is ook de KNVB racisme serieuzer gaan aanpakken. Vorig jaar werd de voetbalbond bekritiseerd door haar eigen (onafhankelijke) tuchtcommissie in een zaak tegen een Bredase amateurclub. „De bekende slogans uit de Champions League en eredivisie zoals ‘no to racism’ moeten ook in het amateurvoetbal worden waargemaakt”, viel in die uitspraak te lezen.

De Bredase amateurclub werd opgedoekt wegens stelselmatige vechtpartijen, maar de KNVB had volgens de tuchtcommissie te weinig gedaan tegen de racistische uitingen die de spelers van deze overwegend gekleurde club voor hun kiezen kregen, en waarvan de club melding maakte.

Op dat moment waren racistische incidenten nauwelijks bekend bij de KNVB, omdat ze vielen onder de noemer „grensoverschrijdend gedrag”. Meldde een scheidsrechter niet dat een vechtpartij ontstond door een discriminerende opmerking, dan bleef dit aspect voor de KNVB onbekend. Meldingen van discriminatie worden nu apart geregistreerd.

Lees ook: Na alle haat moest de voetbaltrainer uit zijn huis vluchten

De casus in Den Bosch laat zien hoe lastig het thema in de sport is. Neem het pro-Zwarte-Piet spandoek dat bij FC Den Bosch in het stadion hing tijdens het stilgelegde duel met Excelsior. Een provocatie, vond de aanklager, waarmee de kans op racistische uitingen werd vergroot. Maar, antwoordde FC Den Bosch: wie zijn wij om zo’n spandoek te verbieden als de overheid zich nog altijd niet heeft uitgesproken in de Pietendiscussie?