Opinie

For sale: Amerika’s veiligheidsbeleid

Geopolitiek Het mislukte impeachmentproces heeft een onheilspellende boodschap: is veiligheid na Oekraïne ook een ruilmiddel met China? Taiwan en Hongkong moeten zich zorgen maken, denkt .
Illustratie Hajo

Dat Donald Trump zich schuldig heeft gemaakt aan chantage, is duidelijk – ook onder zijn Republikeinse aanhangers in de Senaat. Lamar Alexander, een Republikein uit Tennessee, vermeed weliswaar het woord ‘chantage’, maar gaf toe dat het „onbetamelijk van de president was om een buitenlandse leider te vragen een onderzoek in te stellen naar een politieke tegenstander en Amerikaanse steun te onthouden om dat onderzoek te bevorderen”. Dat is heel voorzichtig uitgedrukt, maar daardoor niet minder dodelijk.

Toch heeft de president zijn partij zo onder de duim dat de Republikeinen hem hebben vrijgesproken in het impeachment-proces. Wat moet de rest van de wereld hier nu van denken, vroeg het Democratische Congreslid Hakeem Jeffries zich hardop af. Dat de Amerikaanse veiligheidspolitiek te koop is?

Het vertrouwen in het buitenlandbeleid van de Verenigde Staten onder Trump was al niet groot, maar is nu nog meer beschaamd. Toch zullen de meningen over Trump zelf niet veel veranderen. Autocraten en rechtse volksmenners zijn nog altijd vol lof over hem; voor liberalen en mensen die doorgaan voor progressief, staat zijn naam nog altijd gelijk aan modder.

Hartelijk applaus

Maar niet overal. Ik kom net terug uit Hongkong en Taiwan. De eerste, een voormalige Britse kroonkolonie, maakt sinds 1997 deel uit van China; de tweede is sinds 1950 onafhankelijk, maar wordt door China beschouwd als een opstandige regio. Hongkong en Taiwan zijn misschien wel de enige plekken op aarde waar de Amerikaanse vlag bij een ‘progressieve’ demonstratie voor democratie kan rekenen op een hartelijk applaus.

De demonstranten in Hongkong en de aanhangers van de Progressieve Democratische Partij (DPP) in Taiwan hebben één gemeenschappelijke vijand: de Chinese Volksrepubliek. Daaronder scharen ze ook de lokale aanhangers van de volksrepubliek, vaak conservatieve zakenlui met financiële belangen in China.

De angst voor en afkeer van China in Hongkong en Taiwan zijn waarschijnlijk gegroeid na China’s officiële reactie op de coronavirusepidemie. Die reactie bestaat voornamelijk uit een fataal mengsel van autoritaire reflexen en een obsessie met geheimhouding. Inmiddels hebben zowel Hongkong als Taiwan hun grenzen nagenoeg gesloten voor Chinezen uit de Volksrepubliek.

Lees ook: Taiwans president kan haar balanceeract voortzetten

Uitstekende reputatie

In Taiwan en Hongkong blijft het niet bij juichen voor de Amerikaanse vlag. Trump geniet er een uitstekende reputatie – ook onder mensen die zijn politieke denkbeelden hoegenaamd niet delen. De reden is duidelijk. De vijand van mijn vijand is mijn vriend. En Trump is (soms) uitgesproken vijandig tegenover China. Althans, dat denken ze.

Onder de Taiwanese president Tsai Ing-Wen is de DPP de voorvechter van rechten voor homoseksuelen en andere minderheden. Zo bezien is de partij vooruitstrevender dan de Democraten in de VS, laat staan de Republikeinen. Maar toen de partij in 2016 de verkiezingen won, brak Trump met alle protocol door Tsai Ing-Wen per telefoon te feliciteren, de eerste keer sinds 1979 dat een Amerikaanse president direct contact had met het staatshoofd in Taiwan. Verheugd over deze erkenning feliciteerde Tsai Ing-Wen ook Trump hartelijk met zijn overwinning.

Ooit was de Republiek China (nog altijd de officiële naam voor Taiwan) het troetelkind van uiterst rechtse, anticommunistische Republikeinen. Maar nadat president Nixon in 1972 diplomatieke betrekkingen met China aanging, kreeg Mao als een soort toegift de verzekering van de Amerikanen dat Taiwan bij China hoorde. Weliswaar was Taiwan in die dagen nog geen democratie, maar toen de Amerikaanse ambassade van Taipei naar Peking (het huidige Bejing) verhuisde, in 1979, waren de grondslagen voor de op handen zijn Taiwanese democratie al gelegd. Nu heeft Taiwan een degelijke democratie – en zou deze een ‘hereniging’ met China hoogstwaarschijnlijk niet overleven.

Lees ook: Hongkong sloopt Xi’s idee van één China

‘Uiterst verantwoordelijk’

In Hongkong kreeg het protest tegen Chinese maatregelen om de vrijheid van meningsuiting en vrije verkiezingen te beknotten, aanvankelijk geen steun van Trump. De president verklaarde juist dat de Chinese leider Xi Jinping „verantwoordelijk, uiterst verantwoordelijk” had gehandeld. Maar Trump werd de held van de demonstranten in Hongkong toen de Amerikaanse regering besloot sancties uit te voeren tegen schenders van mensenrechten in Hong Kong. Trump moest „Hongkong bevrijden”, stond er op spandoeken.

Taiwan ziet de situatie in Hongkong als waarschuwing voor wat gaat komen als de Taiwanezen zich niet zouden verzetten. President Tsai Ing-Wen en haar DPP wonnen dit jaar met een ruime meerderheid de verkiezingen, omdat Taiwanezen zien wat zich nu in Hongkong afspeelt: intimidatie en groeiende druk op burgerlijke vrijheden. Bovendien was Xi Jinping onlangs zo onverstandig om de formule voor Hongkong, ‘een land, twee systemen’, ook op Taiwan toe te passen. Niet voor niets voert DPP de leuze: ‘Vandaag Hongkong, morgen Taiwan.’

Mensen in Hong Kong en Taiwan zijn goed geïnformeerd. Zij zijn zich volledig bewust van Trumps persoonlijke gebreken. Maar met je rug tegen de muur – Hongkong als een soort Chinese kolonie; Taiwan bedreigd met een Chinese militaire invasie – kun je niet al te kieskeurig zijn. Zonder internationale steun is de vrijheid in Hong Kong en de democratie in Taiwan gedoemd.

Het is echt heel riskant om afhankelijk te zijn van een onbetrouwbare vriend als Trump

Het is echt heel riskant om afhankelijk te zijn van een onbetrouwbare vriend als Trump. De Amerikaanse president verandert voortdurend van mening, zelfs voor zijn naaste adviseurs is het gissen, en je kunt nooit vertrouwen op wat hij zegt. Trump is tot alles in staat. Hij laat een trouwe bondgenoot zo vallen – de Koerden kunnen erover meepraten.

Trumps China-politiek is volstrekt onberekenbaar: nu weer vijandig, dan weer vol warme beloften. Veiligheidsbelangen tellen minder in zijn beleid dan de vraag hoeveel geld hij kan vangen van wie, en hoe het over zal komen op Fox TV. De ene dag begint hij een handelsoorlog met China door de accijnzen zo hoog op te krikken dat de wereldeconomie wordt bedreigd, de volgende dag is Xi Jinping weer zijn dierbaarste vriend.

Bluft Trump of niet?

Hetzelfde geldt voor Trumps Noord Korea-beleid: dreigen met een atoomoorlog wordt gevolgd door warme omhelzingen in vruchteloze topconferenties.

De risico’s voor Amerikaanse bondgenoten om Trump op zijn woord te geloven zijn duidelijk. Maar misverstanden aan de zijde van zijn vijanden zijn nog veel gevaarlijker. Wat als zij niets meer aannemen van wat hij zegt, als zij, ongeacht de inhoud, alles interpreteren als bluf? Trump heeft herhaaldelijk gedreigd te zullen ingrijpen indien China Taiwan met geweld inlijft. Zou de Chinese regering zéker weten dat hij woord houdt, dan zou ze hoogstwaarschijnlijk alles doen om een oorlog met de VS te voorkomen.

Terzijde: het gaat niet alleen om de Amerikaanse bescherming van de nobele democratie in Taiwan. De belangen van grotere landen, met name Japan, staan ook op het spel in de Straat van Taiwan. Maar dergelijke overwegingen spelen bij Trump waarschijnlijk nauwelijks een rol. De Chinezen beseffen dit heel goed.

Maar de Chinezen weten ook heel goed dat de Amerikaanse veiligheidspolitiek de facto te koop is. Zij, notabene cynische communisten die hun land hebben opengesteld voor het grootkapitaal, weten dat het voor buitenlandse kapitalisten alleen om geld draait. In Bejing neemt men wellicht aan dat Trump de Chinezen hun gang zal laten gaan – mits daar een interessante financiële vergoeding tegenover staat. En wie zegt dat zij ongelijk hebben?

Voor Xi Jinping is de hereniging met Taiwan een prioriteit. Het is zeer denkbaar dat hij in het geval van politieke nood – een economische crisis, grote sociale onrust in China – zal kiezen voor een drastische oplossing. Wat doet Trump dan?

Daarom is de boodschap van het mislukte impeachment-proces, waar de Democraat Hakeem Jeffries voor waarschuwde, zo onheilspellend. Trump zegt dat hij zal interveniëren, China neemt aan dat hij bluft, Trump moet zijn mannelijkheid bewijzen, en voor je het weet staat Oost-Azië en mogelijk nog veel meer in lichterlaaie.

Een dergelijk scenario staat niet vast. Het is misschien niets eens waarschijnlijk. Maar je kunt het je wel heel makkelijk voorstellen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.