Recensie

Recensie Boeken

De dichter-psychiater met het ontplofte kapsel die massaslachtingen leidde

Karadzic De meest fascinerende aller Joegoslavische oorlogsmisdadigers is zonder twijfel dr. Radovan Karadzic. Dit boek over zijn leven bevat uitstekend speurwerk.

Foto: Bloomberg News

De meest fascinerende aller Joegoslavische oorlogsmisdadigers is zonder twijfel dr. Radovan Karadzic (1945) – de Montenegrijnse dichter-psychiater met het ontplofte kapsel die de Bosnische Serviërs leidde tijdens de massaslachtingen van Bosnische moslims. En vervolgens dertien jaar onderdook om in een buitenwijk van Belgrado weer op te duiken als de hevig bebaarde paranormaal geneesheer ‘dr. Dragan David Dabic’.

In haar boek Op zoek naar Karadzic doet de Servisch-Nederlandse journaliste Zvezdana Vukojevic (1978) een kranige poging om deze enigmatische figuur nader te duiden. Haar zoektocht begint op een redactievergadering van Nieuwe Revu, waar Vukojevic oppert om Karadzic’ familie om een interview te vragen. „Dat lukt je nooit”, zegt een collega.

Maar dat moet je tegen Vukojevic niet zeggen. In het Bosnische stadje Pale interviewt ze de vrouw en dochter van Karadzic, en dit blijkt de opmaat tot contact met de hoofdpersoon zelf. Fnuikend (voor het boek) is dat de hoofdpersoon in een Scheveningse cel verblijft, in afwachting van zijn zaak voor het Joegoslavië-tribunaal. In intermezzo’s beschrijft Vukojevic haar vele pogingen om Karadzic, die in 2019 tot een levenslange celstraf veroordeeld werd, een keer te spreken te krijgen.

Heethoofden

Het hoofdbestanddeel van dit vaardig geschreven, maar matig geredigeerde boek is opgebouwd rond talloze interviews met mensen die Karadzic gekend hebben. Bijvoorbeeld een oud-collega in het ziekenhuis van Sarajevo die zich vertwijfeld afvraagt hoe Karadzic tot zo’n misdadiger heeft kunnen uitgroeien, maar ook een vrouw die het nog altijd betreurt dat haar zoontje niet meer door ‘dr. Dabic’ behandeld wordt. Dit is zonder meer uitstekend speurwerk van Vukojevic.

Deze roman laat zien hoe gewone, aardige mensen ten onder gaan in een alles verwoestende oorlog. (●●●●)Lees ook: Hoe gewone, aardige mensen in gevoelloze moordenaars veranderen

En passant beschrijft ze het verloop van de Bosnische Oorlog, met als zwaartepunt de Val van Srebrenica op 11 juli 1995, waarbij minimaal zevenduizend moslimjongens en -mannen vermoord werden. Enkele gesprekspartners van Vukojevic houden nog altijd stug vol dat Karadzic, de toenmalige president en opperbevelhebber van de Republika Srpska, niet van deze genocide geweten zou hebben. „Je kent de Serviërs, het zijn heethoofden, Karadzic had ze niet onder controle, hij is veel te beschaafd om zulke bevelen te geven, het is de schuld van het Westen en de media en de moslims waren ook geen lieverdjes” – de uitvluchten gaan nogal tegenstaan.

Complottheorie

Vukojevic hoort hen uitgebreid aan. Je kunt je afvragen of dit niet wat veel eer is; wil je echt pagina’s lang het verhaal horen van de Hongaars-Nederlandse vrouw die, nadat ze fan van Karadzic is geworden, allerlei klusjes voor hem opknapt en zijn misdaden relativeert? Anderzijds: als je in Karadzic’ psyche wil kijken, horen daar ook de diepten bij. Bovendien noemt Vukojevic de complottheorieën bij hun naam.

Jammer is dat ze maar heel vluchtig stilstaat bij de invloed van Karadzic’ nationalisme op bekende Noorse en Nieuw-Zeelandse terroristen. Eén van die laatsten draaide, toen hij in maart vorig jaar onderweg was naar moskeeën in Christchurch om moslims af te slachten, zelfs een Servisch nationalistisch oorlogsliedje op de autoradio. Uitdieping van dit soort gevolgen had haar verhaal van een extra dimensie kunnen voorzien.

Vukojevic’ queeste slaagt niet helemaal, maar dat levert geenszins een mislukt boek op – zoeken kan soms net zo veel inzicht bieden als vinden.