Opinie

De Moorkop heeft zijn werk gedaan

Identiteit Als gebak lijken zijn dagen geteld, maar in Zuid-Europa siert hij nog vlaggen, weet .
Vlag van Sardinië met vier Moorse koppen
Vlag van Sardinië met vier Moorse koppen Illustratie WikiCommons

Het is inmiddels ruim vijf eeuwen geleden dat de Moor bij het verlaten van Europa zijn laatste zucht slaakte. Maar echt afscheid hebben we nooit van hem genomen, zo laat de laatste rel rond de moorkop zien. Nadat winkelketen Hema donderdag bekendmaakte het gebakje voortaan ‘chocoladebol’ te noemen, omdat de term ‘moorkop’ „niet meer bij deze tijd [past]”, werd bekend dat een bakkerij uit Monster tijdelijk de deuren moest sluiten omdat boze mensen een moorkop eisten. Die bakkerij had de moorkop een dag eerder omgedoopt tot roomkop.

De Moor, een middeleeuwse benaming voor moslims in Noord-Afrika en Zuid-Europa, werd in de Europese beeldvorming vaak zwart afgebeeld. Denk aan Shakespeares Othello, ‘de Moor van Venetië’, of de Moorse strijdmakker van Robin Hood (een toonbeeld van beschaving vergeleken bij de lompe Britse eilandbewoners).

Maar de Moor is vooral terug te zien in verschillende Europese vlaggen en wapenschilden, met daarop zogeheten ‘moorkoppen’, meestal onthoofde Moren, een verwijzing naar een gewonnen slag op de islamitische vijand.

Vooral in Zuid-Europa, waar de strijd zich met name concentreerde, is de moorkop een niet te missen symbool, zoals te zien op de vlaggen van eilanden Corsica en Sardinië – een erfenis van de Kroon van Aragon – die op hun wapenschild vier moorkoppen hebben staan.

Na het Moorse vertrek uit Europa transformeerden de Moren in de beeldvorming van gevaarlijke ridders in stereotype zwarte bedienden die lekkernijen als chocolade en koffie rondbrachten – of zelf het gezicht werden van één van die lekkernijen.

Lees ook: Is na de negerzoen nu de zigeunersaus aan de beurt? (2013)

Pofbroek

In Duitsland bijvoorbeeld, waar hele generaties opgroeiden met het vrolijke chocolademerkfiguur Sarotti Mohr. Met zijn pofbroek, tulband en puntschoenen voldoet de Moorse bediende aan het oriëntale beeld van de oosterling, maar wel met een karikaturaal zwart gezicht (de gelijkenis met Zwarte Piet is treffend). Na klachten besloot de chocoladefabrikant in 2004 de figuur aan te passen: Sarotti heeft nu een gouden huidskleur, jongleert met sterren en wordt gepromoot als ‘goochelaar van de zintuigen’.

In hetzelfde jaar paste in Oostenrijk koffiemaker Julius Meinl ook diens logo aan; de voorheen voorover gebogen moorkop met hoge fez en gouden oorbel is nu volledig rood ingekleurd. Maar de zwarte actiegroep ‘Mein Julius’ zag liever het gehele logo verdwijnen, omdat dat nog altijd racistische clichés zou bevestigen. „Mein Julius is moe van het dienen; hij vertrekt wanneer hij wil en waar hij maar wil”, valt op hun site te lezen.

Volgens een bestuurder van Julius Meinl berust de kritiek op een misverstand, want Julius „is geen dienaar of slaaf, maar een koffiedeskundige, die bovendien ook de oorsprong van het product benadrukt”.

De moorkop lijkt zijn langste tijd te hebben gehad. Vrij naar de Duitse dichter Friedrich Schiller: de Moor heeft zijn werk gedaan, mag de Moor nu eindelijk gaan?

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.