Reportage

Sigrid Kaag is in Israël en Palestina op eigen terrein

Handelsmissie Minister Sigrid Kaag reist met Nederlandse bedrijven in Israël en de Palestijnse gebieden. De politieke situatie is nooit ver weg.

Kaag bezocht onder andere Tel Aviv, Haifa en Ramallah. „Je kunt ongeacht de politiek economisch perspectief bieden.”
Kaag bezocht onder andere Tel Aviv, Haifa en Ramallah. „Je kunt ongeacht de politiek economisch perspectief bieden.” Foto Geert van Kesteren

‘Een vleugje nostalgie” voelt Sigrid Kaag als ze rondloopt in Israël en de Palestijnse gebieden. In Tel Aviv en Haifa praat ze met scholieren, ondernemers en technici, in Ramallah wordt ze hartelijk omhelsd door de Palestijnse premier die haar al jaren kent. Kaag is op deze handelsmissie op vertrouwd terrein.

„Nederland is een vriend van de staat Israël, al vanaf de oprichting.” Met een rode bril op de neus spreekt Sigrid Kaag (D66), minister voor Buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, een gezelschap van Nederlandse en Israëlische ondernemers in Tel Aviv toe.

Ze beschrijft de vriendschap vol overtuiging, maar op Twitter wordt ze uitgemaakt voor terroristenliefje en antisemiet. „Oh, ook vandaag weer?” zegt ze. Ze leest het niet meer. De beschuldigingen die haar sinds haar aantreden achtervolgen, zijn „totaal bezijden de waarheid”. Ja, ze is getrouwd met een Palestijn. Maar ze was ook speciaal VN-gezant in Libanon en vloog elke zes weken heen en weer – „ik mocht als enige met een helikopter over de grens heen” – om met hoge Israëlische militairen te praten. Ze heeft aan beide kanten goede relaties.

Biologische bakker

In haar kielzog reizen zestien Nederlandse bedrijven mee, van baggeraars tot een biologische bakker. Sommigen zijn er voor het eerst, anderen lopen al langer in de regio rond. De Palestijnse premier omhelst ook de bakker. Donderdag gaat Kaag met een deel van de delegatie nog naar de Gazastrook.

Maar al is dit een handels- en hulpbezoek, politiek is niet te vermijden. Vorige week kwam de Amerikaanse president Trump met een vredesplan waarin vooral de stem van rechts Israël doorklonk. Kaags missie was ver daarvoor gepland, maar het plan achtervolgt haar tijdens de reis. Aan Israëlische ministers bracht Kaag het regeringsstandpunt over, in navolging van de Europese Unie: „Elk plan dat het vredesproces een impuls kan geven, is welkom, maar we hechten aan de tweestatenoplossing binnen de grenzen van 1967. Uitruil kan alleen gebeuren op basis van afspraken tussen twee partijen.”

EU-buitenlandchef Josep Borrell verklaarde dinsdag dat Trumps plan afwijkt van internationale parameters, tot ongenoegen van Israël.

Vindt minister Kaag niet dat de EU een sterkere rol zou moeten spelen in het vredesproces? „Israël wil idealiter het politieke proces alleen met Amerika laten verlopen”, zegt zij. „Er is ook geen eenheid binnen de Europese Unie.” In het algemeen zou ze graag zien dat de EU zich geopolitiek laat gelden en niet alleen economisch.

Voor Nederland ziet Kaag een bescheiden rol, in handelssamenwerking – met Israël, maar ook met de Palestijnse gebieden. „Je kunt ongeacht de uitkomst van het politieke proces economisch perspectief bieden. Dat geldt over de hele wereld. Werk voor jongeren is een voorwaarde.”

‘Ik zie dat u zeer toegewijd bent’

In het Palestijnse stadje Qalqilya bezoekt ze een waterproject. Een grauw stroompje loopt richting de afscheidingsmuur met Israël. Toen Kaag in de jaren 90 in Jeruzalem woonde, stond deze muur er nog niet. Als de projectleiders niet uitgepraat raken over het gebrek aan medewerking van de Israëliërs, breekt ze tactisch het gesprek af met de opmerking: „Ik kan zien dat u zeer toegewijd bent.”

Voor een zaal kritische Palestijnse jongeren verdedigt ze de EU-standpunten met vuur. Ze is ook kritisch over de Palestijnse politiek. „Wat is dat met die mannen boven de zeventig?” werpt ze de jongeren voor. „Dit is vooral voor de vrouwen onder jullie. De toekomst is vrouwelijk.”

Achtentwintig jaar geleden vertrok Kaag uit Nederland naar Jeruzalem. Ze woonde daar in de jaren 90, nadat ze Midden-Oostenstudies en Internationale betrekkingen had gestudeerd. Ze werkte voor de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen en trouwde met Anis al-Qaq, ambassadeur voor de Palestijnse regering van destijds Yasser Arafat. Hij pendelt nog steeds tussen Jeruzalem, Zwitserland en Nederland. Hun oudste dochter is in Jeruzalem geboren, hun zoon in Bethlehem. „Destijds kon je nog relatief makkelijk van Jeruzalem naar Bethlehem”, zegt ze.

Nu is ze als minister terug en spreekt ze namens het land waarnaar ze twee jaar geleden terugkeerde na een diplomatieke carrière bij de VN in onder meer Libanon en Syrië. En de volgende stap? „In het heilige land komen sommige mensen tot nieuwe inzichten. Het is voor mij een periode van reflectie.”