Politieke storm na doorbraak AfD

Thuringen Met steun van de rechts-radicale AfD is in Thüringen een liberale premier gekozen. Die trendbreuk schokt gevestigde partijen.

AfD-leider Höcke (rechts) feliciteert Kemmerich, de nieuwe minister-president van Thüringen.
AfD-leider Höcke (rechts) feliciteert Kemmerich, de nieuwe minister-president van Thüringen. Foto Jens Schlüter/AFP

In Duitsland is woensdag een politieke storm opgestoken, nadat voor het eerst een minister-president van een deelstaat gekozen is dankzij parlementaire steun van de radicaal-rechtse AfD. Linkse partijen, maar ook de landelijke CDU-leiding van Angela Merkels, noemen dat onaanvaardbaar. De AfD zegt dat niemand om haar heen kan.

Het parlement van Thüringen koos woensdag met stemmen van CDU, FDP en AfD de kandidaat van de liberale FDP, Thomas Kemmerich, onverwachts tot minister-president. Deze drie partijen wilden voorkomen dat de al sinds 2014 regerende premier Bodo Ramelow van Die Linke, de grootste partij in Thüringen, aan de macht zou blijven.

De schokgolven over de aanvaarding van AfD-steun reikten tot in politiek Berlijn. Daar werd de kwestie gezien als keerpunt met gevolgen: het doorbreken van een waardevol taboe volgens de meeste gevestigde partijen, een hoopvolle doorbraak en zelfs een ‘politieke revolutie’ volgens de AfD.

Ook buiten de politiek werd fel gereageerd. De president van de Centrale Raad van de Joden in Duitsland, Josef Schuster, verweet de FDP dat zij „de consensus van de democratische partijen om niet met de AfD samen te werken” achter zich heeft gelaten.

Na de verkiezingen in Thüringen was al duidelijk dat het moeilijk zou worden om daar een meerderheidsregering te vormen. Want de CDU wilde noch met Die Linke noch met de AfD regeren. Ook de andere partijen sloten deelname aan een coalitie met de AfD uit.

Om de impasse te doorbreken besloot Ramelow een minderheidsregering te vormen, samen met de SPD en de Groenen. Daarvoor moest hij wel in het parlement tot minister-president worden gekozen, maar hij kreeg in twee stemronden niet de nodige absolute meerderheid. In de derde ronde, waarbij een meerderheid volstaat, kreeg hij 44 van de 90 stemmen, zijn liberale rivaal 45. De stemming is geheim, maar zonder steun van de AfD had FDP-leider Thomas Kemmerich niet tot minister-president gekozen kunnen worden.

Lees ook: Thüringen kiest massaal voor randen van het politieke spectrum

Voor Die Linke is het niet alleen bitter dat zij in het parlement verslagen is, nadat ze bij de verkiezingen in oktober onder leiding van Ramelow als grootste uit de bus was gekomen. Moeilijk te verteren is voor hen ook dat de CDU Die Linke en de AfD op één lijn stelde als partijen waarmee samenwerking taboe was. Uitgerekend nu helpt de CDU, samen met de AfD die in Thüringen onder leiding staat van Björn Höcke, de FDP (die maar nét de kiesdrempel haalde) in het zadel.

Opmerkelijk was hoe fel en geschrokken de landelijke leiding van de CDU afstand nam van de partijgenoten in Thüringen – onder druk gezet door de SPD, coalitiegenoot in de regering van bondskanselier Merkel. CDU-secretaris-generaal Ziemiak sprak van „een zwarte dag voor Thüringen” en verweet de FDP dat ze „Thüringen en het hele land politiek in brand heeft gestoken”.

De CDU, zo verzekerde hij, zal op geen enkele manier samenwerken met de AfD. Hij noemde het ernstig dat zijn partijgenoten „op de koop toe hebben genomen” dat mede door hun stemmen een minister-president gekozen is die zijn benoeming ook dankt aan „nazi’s als de heer Höcke”. Nieuwe verkiezingen zou het beste zijn, aldus Ziemiak. Partijvoorzitter Kramp-Karrenbauer liet weten dat de Thüringse partij in strijd had gehandeld met de afspraken binnen de CDU.

Ook uit andere partijen klonk de roep om nieuwe verkiezingen in Thüringen. Zelfs vanuit de partij van de nieuwe minister-president Kemmerich komen er pleidooien voor en voor het terugtreden van Kemmerich. Dat de liberaal meteen nadat hij de eed had afgelegd bezwoer dat hij „anti-Afd, anti-Höcke” is, en dat de brandmuur tegen de AfD overeind blijft, overtuigde zijn critici niet.

FDP-leider Lindner had het er moeilijk mee. Hij zei overvallen te zijn door wat er gebeurd was in Thüringen, en dat zijn partijgenoten daar hun eigen verantwoordelijk hebben. Maar hij verzekerde ook dat hij zelf nooit met de AfD zal samenwerken.