Kolenstroom wordt in Europa snel aflopende zaak

Groene energie De Europese stroommarkt is sinds 2019 in snel tempo aan het vergroenen. Ook in Nederland draaiden kolencentrales veel minder.

Een berg kolen bij de Amercentrale in Geertruidenberg. De elektriciteitsproductie uit steenkool daalde in Nederland met 36 procent in 2018. Foto Jock Fistick/Bloomberg

Een berg kolen bij de Amercentrale in Geertruidenberg. De elektriciteitsproductie uit steenkool daalde in Nederland met 36 procent in 2018.

Foto Jock Fistick/Bloomberg

Kolencentrales in Europa, waaronder ook de Nederlandse, hebben in 2019 een ongekend slecht jaar gedraaid. Dat staat in een rapport van twee denktanks, het Duitse Agora Energiewende en het Britse Sandbag.

Het rapport toont dat de elektriciteitsproductie in Europa snel aan het vergroenen is. De CO2-uitstoot van de stroomsector daalde in één jaar met 12 procent. Niet eerder was die afname zo groot. „De Europese energietransitie is van start gegaan”, aldus de twee organisaties.

Die ontwikkeling heeft meerdere oorzaken. Ten eerste groeit de productie van wind- en zonnestroom. De installatie van windmolens en zonnepanelen is veel goedkoper dan enkele jaren geleden. Nederland was vorig jaar zelfs koploper in Europa wat betreft de groei van zonnestroom.

Mede door de groei van zonne- en windenergie zijn de marktomstandigheden voor kolencentrales slecht. Centrales die steenkool stoken, veroorzaken twee keer zoveel CO2-uitstoot als gasgestookte centrales. Kolencentrales kwamen vorig jaar ook in het nauw doordat de Europese CO2-prijs veel hoger is dan voorheen. Daarbij komt dat de elektriciteitsvraag in Europa afneemt en dat de aardgasprijs historisch laag is.

Vorig jaar was in Europa de elektriciteitsproductie uit steenkool gemiddeld 32 procent lager dan in 2018, aldus Agora en Sandbag. In Nederland was de afname zelfs 36 procent. Dat is een meevaller voor de landelijke uitstoot van broeikasgassen. Naar schatting daalt die uitstoot door de beperktere inzet van kolencentrales met 2 procent.

Agora en Sandbag baseren zich op openbare gegevens over de elektriciteitsproductie, met name die van de Europese netbeheerderskoepel Entso-E. Die waren de afgelopen jaren redelijk nauwkeurig.

Juist donderdag bleek dat een van de vier Nederlandse kolencentrales al weken stuk is. Een moderne centrale op de Maasvlakte, die recent in handen kwam van investeerder Riverstone, heeft een defect aan de stoomketel. „Alle verloven zijn ingetrokken om te achterhalen wat het probleem is”, aldus een woordvoerder. Ook de kolencentrale van Uniper had vorig jaar maandenlang mankementen.

In Nederland stonden vorige zomer kolencentrales ook stil door slechte marktomstandigheden. De kolencentrales draaien op een laag pitje omdat aardgas goedkoop is.

Financiële gevolgen

De vraag is: wat betekent dit voor de financiële positie van de Nederlandse kolencentrales? In het najaar verschenen twee analyses die stellen dat deze matig is. Het gaat om studies van de Britse denktank Carbon Tracker en van het Nederlandse onderzoeksbureau e-Risk, die laatste in opdracht van energiebedrijf Eneco. Geen van de drie exploitanten van de kolencentrales wilde donderdag reageren op die cijfers.

Een woordvoerder van Uniper zegt wel dat Carbon Tracker onrealistische aannames maakt. „Uit onze analyses blijkt dat we de komende twee, drie jaar gewoon winst maken. Wat daarna gebeurt, weet niemand.”

In december is bij wet vastgelegd dat de drie moderne Nederlandse kolencentrales vanaf 2030 geen kolen meer mogen stoken. Voor de vierde centrale, die ouder is, gaat dat verbod in 2025 in.