Opinie

Woningbouw is lokaal besluit, niet van de staat

Ruimtelijke ordening Verstandige stadsplanning kan uitstekend zonder de ‘hand van Den Haag’, laten talloze initiatieven zien, meent .
De wijk Loeswijk in de Brabantse gemeente Geldrop-Mierlo
De wijk Loeswijk in de Brabantse gemeente Geldrop-Mierlo Foto Rob Engelaar/ Hollandse hoogte

Het kabinet staat de laatste weken van alle kanten onder druk om de woningcrisis aan te pakken. „Een dwingende hand vanuit Den Haag is broodnodig om de huidige woningnood het hoofd te bieden”, zei voorzitter Onno Hoes van de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM) in zijn nieuwjaarstoespraak. „Het kabinet moet ingrijpen”, oordeelde CDA-Kamerlid Erik Ronnes in De Telegraaf. „Woningcrisis schreeuwt om daadkracht kabinet”, meende Rob Mulder van Vereniging Eigen Huis.

Het is ook de boodschap in een recent rapport van de onafhankelijke denktank DenkWerk, waarover NRC schreef (Advies: bouw ook huizen in Groene Hart en op platteland, 23/1). Het rapport, Klein land, grote keuzes, pleit voor veel nieuwbouwwoningen buiten de steden, extra natuur, snelbussen, mogelijk kerncentrales, en dat alles te realiseren via de harde hand van de rijksoverheid. Grote keuzes, inderdaad, maar op sommige van die keuzes valt wel iets af te dingen.

Het rapport gaat uit van de stelling dat er de komende dertig jaar in de steden hooguit plaats is voor een half miljoen woningen, terwijl in totaal anderhalf miljoen woningen nodig zijn. Maar klopt dit wel? In september 2019 heeft de gemeente Utrecht een Stadsakkoord Wonen gesloten met tachtig partijen uit de woningmarkt; daarin is vastgelegd dat in Utrecht ieder jaar vierduizend nieuwe woningen gebouwd zullen worden, met 35 procent sociale huur.

In dertig jaar zou dat in Utrecht dus 120.000 nieuwe woningen moeten opleveren. Dat is een beetje veel, wanneer je in hetzelfde stuk leest dat de woningbehoefte in de stad Utrecht tot 2040 wordt geschat op 60.000 nieuwe woningen. Maar ook als je uitgaat van 60.000 in plaats van 120.000 woningen, dan zie je dat de uitgangspunten van DenkWerk niet kloppen. Met 350.000 inwoners telt Utrecht ongeveer 2 procent van de Nederlandse bevolking. Als er in Utrecht plaats is voor 60.000 woningen, dan zou er dus in de totale gebouwde omgeving in Nederland plaats moeten zijn voor drie miljoen woningen.

Lees ook: Nederland opnieuw op de tekentafel

Vage voornemens

Waarom ben ik er vrij zeker van dat we in Utrecht niet te maken hebben met brave maar vage voornemens, die in de praktijk nooit verwezenlijkt zullen worden? Een paar weken geleden heeft de gemeente de eerste concrete plannen voor de Merwedekanaalzone gepresenteerd. Daar gaan de komende dertig jaar, midden in de stad Utrecht, 10.000 nieuwe woningen gebouwd worden, met ten minste 30 procent sociale huur. Dit zijn geen vrijblijvende verkiezingsbeloften, dit zijn harde feiten.

Een nog groter probleem is wat ik beschouw als de hoeksteen van het rapport. De ‘grote keuzes’ in de ruimtelijke ordening kunnen volgens de schrijvers van het rapport niet langer worden overgelaten aan de steden, moeten daar worden weggehaald, en exclusief worden toevertrouwd aan de rijksoverheid, zoals vroeger. Een standpunt dat, zoals we zagen, de afgelopen weken dus ook op allerlei andere plaatsen met kracht naar voren werd gebracht.

Ondernemer Frans Blom, lid van DenkWerk, rechtvaardigt de voorstellen als volgt: het is „onmogelijk” keuzes tussen bijvoorbeeld woningbouw of windmolens en zonneparken aan steden over te laten. „Is Rotterdam verantwoordelijk voor de energie van de haven? Moet Utrecht haar overgebleven grond gebruiken voor woningbouw of voor opwekking van energie? Dat zijn geen lokale keuzes.”

Dat zijn geen lokale keuzes? Daar zullen veel mensen raar van opkijken, zeker in Rotterdam en in Utrecht. Het Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam, opgericht in 1932, werd in 2004 verzelfstandigd en omgevormd tot een naamloze vennootschap, Havenbedrijf Rotterdam, met slechts twee aandeelhouders: de gemeente Rotterdam (70,8 procent) en de Staat (29,2 procent). Waarom zou deze gemeente zich niet sterk verantwoordelijk voelen voor de energie van haar eigen haven?

Lees ook: Een wijk gaat van het gas af

230 hectare zonneweides

Het toeval wil dat het Utrechtse college van burgemeester en wethouders in januari een plan naar de gemeenteraad heeft gestuurd voor een ‘energiepark’ in de polder Rijnenburg, tussen De Meern en Nieuwegein. Dat plan behelst onder meer de bouw van acht windmolens en de aanleg van 230 hectare zonneweides. Maar het plan reserveert tegelijkertijd het middengebied van de polder voor woningbouw, na 2040, wanneer zou blijken dat daar tegen die tijd nog behoefte aan bestaat.

En hetzelfde toeval wil dat het eerdergenoemde CDA-Kamerlid Erik Ronnes een motie heeft ingediend waarin hij minister Stientje van Veldhoven (Wonen) oproept de gemeente Utrecht met een „proactieve aanwijzing” te dwingen om woningen te gaan bouwen in de polder Rijnenburg. De minister heeft gezegd dat zij dat niet gaat doen, en de motie krijgt naar alle waarschijnlijkheid ook geen meerderheid. Dinsdag 11 februari stemt de Kamer over deze motie.

De stad Utrecht is dus volop bezig met het maken van keuzes voor woningbouw én voor duurzame energie, terwijl de denkers van DenkWerk en anderen beweren dat steden dat niet kunnen.

Zoals het in Utrecht gaat, zo gaat het in heel veel van de 355 Nederlandse gemeenten. Dat komt mede door het Klimaatakkoord van juni 2019, dat de gemeenten een centrale rol heeft gegeven bij de energietransitie in de gebouwde omgeving, inclusief de verplichting om vóór eind 2021 een Transitievisie Warmte en, samen met waterschappen en provincies in hun regio, een Regionale Energie Strategie (RES) op te stellen.

Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatberaad, heeft het Klimaatakkoord omschreven als een voorbeeld van „polderen zoals nog nooit is vertoond”. Het Utrechtse Stadsakkoord Wonen past in die traditie. Bij DenkWerk wil men echter terug naar de vorige eeuw: alle ballen op de rijksoverheid, ruimtelijke ordening volgens het model van de Afsluitdijk en de Deltawerken. Dat is heilloos.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.