Analyse

Trump bejubelt ‘de geweldige Amerikaanse comeback’

State of the Union In zijn jaarlijkse toespraak tot het Congres, de laatste voor de verkiezingen op 3 november, somde de Amerikaanse president zijn successen op.

Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, verscheurt de State of the Union die president Trump zojuist heeft uitgesproken.
Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, verscheurt de State of the Union die president Trump zojuist heeft uitgesproken. Foto Jonathan Ernst/Reuters

Als een vakbondsleider heeft de Amerikaanse president Trump de werkende klasse van zijn land centraal gesteld in zijn derde State of the Union op dinsdagavond in het Huis van Afgevaardigden. De economische successen van zijn regering passeerden in het eerste deel van een relatief korte toespraak (krap een uur en twintig minuten) de revue. De historisch lage werkloosheid, de gestegen lonen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, de opening van nieuwe fabrieken, de nieuwe banen – „de geweldige Amerikaanse comeback”, noemde Trump het. „Dit is een blue collar boom”, aldus de president: een economische hausse voor de arbeiders.

Met die frase, die hij ook bij de economische top in Davos gebruikte, wees Trump de richting aan voor de komende negen campagnemaanden tot aan de presidentsverkiezingen van 3 november. Deze toespraak was gericht op de staten die hem in 2016 een onverwachte overwinning bezorgden, de van oudsher Democratisch gezinde industriestaten die vier jaar geleden in meerderheid voor Trump kozen.

De president legde voortdurend een verband tussen successen die hij aan zijn regering toeschrijft en het falen op diezelfde terreinen van de regering-Obama. Zo gebruikte kandidaat Trump zijn presidentiële toespraak om zijn verkiezingsboodschap extra sterk aan te zetten.

Voor elke groep in zijn electoraat had Trump iets te melden. Van de deze week door hem ondertekende handelsovereenkomst met Canada en Mexico onderstreepte Trump dat het de eerste was die de steun van de vakbonden had gekregen. Aan de boeren beloofde hij snelle internetverbindingen in hun gebieden.

Overigens wezen verschillende fact checkers bij Amerikaanse media op kleinere en grotere overdrijvingen, zowel in de cijfers als in het zichzelf toerekenen van de successen. Voorbeeld: Trump hamerde op de toename van werkgelegenheid in de maakindustrie. Maar juist sinds het eind van 2019 is het aantal banen in die sector aan het teruglopen.

Politieke momenten

De State of the Union viel dit jaar tussen twee veelbetekenende politieke momenten. Maandag zag het startschot van de verkiezingen met de caucus in Iowa. Deze woensdag zal de Senaat stemmen over de impeachment van Trump. Beide momenten zijn naar alle waarschijnlijkheid klinkende overwinningen voor de gedoodverfde Republikeinse presidentskandidaat. In Iowa verpletterde Trump zijn rivalen met zo’n 97 procent van de stemmen. Tegenkandidaat Joe Walsh haakte dinsdag direct af.

Daartegenover stond de treurnis van de Democratische voorverkiezingen. Door een slecht functionerende app konden de Democraten de uitslag van hun caucuses niet melden. Het bracht Trump tot een schampere tweet, een echo van uitspraken op zijn favoriete tv-zender Fox News, dat Democratische presidentskandidaten het zorgstelsel voor 330 miljoen Amerikanen willen nationaliseren, maar dat zij er niet eens in slagen de stemmen van 200.000 partijgenoten te tellen. „Wij zullen nooit toestaan dat socialisme uw zorgverzekering vernietigt”, zei Trump tegen de Amerikanen thuis.

Lees ook: Democraten maken in Iowa valse start met chaos op uitslagenavond

Vijandelijkheden

De president repte met geen woord over de impeachment-procedure die de Democraten in het Huis van Afgevaardigden tegen hem hebben ingesteld. Hooguit kon het feit dat Trump de uitgestoken hand van de speaker of the House, Democratenleider Nancy Pelosi negeerde bij binnenkomst, worden aangemerkt als zwijgend commentaar op de vijandelijkheden tussen Congres en Witte Huis.

Naar verwachting wordt Trump woensdag in de Senaat vrijgesproken van twee aanklachten: machtsmisbruik en belemmering van het congressioneel onderzoek daarnaar. Op één na hebben alle, tot dusver twijfelende Republikeinse senatoren, laten weten dat zij tegen afzetting zullen stemmen. De Democraten zullen zelfs vrezen dat een van hun partijgenoten met de Republikeinen zal meestemmen. Senator Joe Manchin van het conservatieve bolwerk West Virginia hield maandag een pleidooi voor een soort ‘motie van treurnis’ tegen de president, in plaats van afzetting.

Geen wonder dat de Republikeinen dinsdagavond in opperbeste stemming waren, dat ze vrijwel elke zin van de president lardeerden met applaus en dat ze een enkele keer „four more years” scandeerden. Geen wonder ook dat de druiven bij de Democraten zuur waren. Een tiental volksvertegenwoordigers kwam niet opdagen bij de toespraak van de president. Het linkse boegbeeld in het Huis van Afgevaardigden, Alexandria Ocasio-Cortez, zei dat ze geen zin had om Trumps „wetteloze gedrag en zijn gezaag aan de grondwet te normaliseren” door haar aanwezigheid.

Lees ook: Afzettingsprocedure mislukt: Trump krijgt vrij baan van de Republikeinen

Meneer de president

Zoals elk jaar had de president gasten uitgenodigd om de ceremonie op te luisteren. Meest opmerkelijke gast was wel Juan Guaidó, de parlementsleider die zichzelf in 2018 tot president van Venezuela uitriep. Hij slaagde er sindsdien, ondanks Amerikaanse hulp, niet in om de zittende president Maduro uit het zadel te krijgen. Trump sprak hem aan als „meneer de president”.

Naast first lady Melania Trump zat Rush Limbaugh, de oerconservatieve radiopresentator. Juist deze week had hij zijn luisteraars laten weten dat hij aan een zware vorm van longkanker lijdt. Het was voor president Trump aanleiding hem te eren voor „tientallen jaren onvermoeibare toewijding aan ons land”. Limbaugh is in die jaren door critici op tal van leugens en nonsens betrapt. Zo betwistte hij de evolutietheorie door zich af te vragen hoe het kan dat er nog altijd gorilla’s rondlopen als de mens van apen afstamt. „Waarom is die mensaap dan niet een van ons?” Hij kreeg ter plekke van Trump de hoogste niet-militaire onderscheiding, de Presidential Medal of Freedom.

Aan het eind van de toespraak nam speaker Pelosi schijnbaar wraak voor de geweigerde hand. Terwijl Trump zijn slotapplaus in ontvangst nam, scheurde zij haar kopie van zijn toespraak doormidden.