Politieke storm in Duitsland doordat partijen sleutelrol AfD in Thüringen accepteren

Duitsland Met steun van de rechts-radicale AfD is in Thüringen een liberale minister-president gekozen. Dat is een trendbreuk die de gevestigde politiek schokt.

Björn Höcke van de AfD (rechts) feliciteert de nieuwe minister-president van Thuringen, Thomas Kemmenig.
Björn Höcke van de AfD (rechts) feliciteert de nieuwe minister-president van Thuringen, Thomas Kemmenig. Foto Jens Schlueter / AFP

In Duitsland is woensdag een politieke storm opgestoken, nadat voor het eerst een minister-president van een deelstaat gekozen is dankzij parlementaire steun van de radicaal-rechtse AfD. Linkse partijen, maar ook de landelijke leiding van Angela Merkels CDU, noemen dat onaanvaardbaar. De AfD zelf zegt dat nu duidelijk is dat niemand meer om haar heen kan.

Het deelstaatparlement van Thüringen koos deze woensdag met stemmen van CDU, FDP en AfD de kandidaat van de liberale FDP, Thomas Kemmerich, onverwachts tot minister-president. Deze drie partijen wilden voorkomen dat de al sinds 2014 regerende premier Bodo Ramelow van Die Linke, de grootste partij in Thüringen, aan de macht zou blijven.

De schokgolven over de aanvaarding van steun van de AfD reikten tot in politiek Berlijn. Daar werd de kwestie meteen gezien als een keerpunt met grote gevolgen: het doorbreken van een waardevol taboe volgens de meeste gevestigde partijen, een hoopvolle doorbraak en zelfs een ‘politieke revolutie’ volgens de AfD.

Ook buiten de politiek werd fel gereageerd. De president van de Centrale Raad van de Joden in Duitsland, Josef Schuster, zei verbijsterd te zijn. Hij verweet de FDP dat zij „de consensus van de democratische partijen om niet met de AfD samen te werken” achter zich heeft gelaten.

Meteen na de deelstaatverkiezingen in Thüringen, eind oktober, was al duidelijk dat het moeilijk zou worden om daar een meerderheidsregering te vormen. Want de CDU wilde noch met Die Linke noch met de AfD een coalitie aangaan.

Ook de andere partijen sloten uit deel te nemen aan een coalitie met de AfD. Die partij staat in Thüringen onder leiding van de zelfs in zijn eigen partij fel omstreden Björn Höcke, aanvoerder van de Flügel, de rechtervleugel van de partij.

Minderheidsregering

Om de impasse te doorbreken besloot Ramelow een minderheidsregering te vormen, samen met de SPD en de Groenen. Maar daarvoor moest hij wel eerst in het parlement tot minister-president worden gekozen.

Woensdag bleek dat hij daarvoor in twee stemrondes niet de vereiste absolute meerderheid kreeg. In de derde ronde, waarbij een eenvoudige meerderheid volstaat, kreeg hij 44 van de 90 stemmen, zijn liberale rivaal 45. De kandidaat die de AfD in de eerste twee rondes naar voren had geschoven kreeg in de derde ronde niet één stem, dus ook niet van de eigen partij. De stemming is geheim, maar zonder steun van de AfD had FDP-fractievoorzitter Thomas Kemmerich niet tot minister-president gekozen kunnen worden.

Lees ook: Thüringen kiest massaal voor randen van het politieke spectrum

Voor Die Linke is het niet alleen bitter dat zij in het parlement verslagen zijn, nadat ze bij de verkiezingen in oktober onder leiding van de populaire Ramelow als grootste uit de bus waren gekomen. Moeilijk te verteren is voor hen ook dat de CDU maandenlang Die Linke en de AfD op één lijn stelde als partijen waarmee samenwerking taboe was, terwijl de CDU nu wél samen met de AfD de leider van de kleine FDP (die met vijf procent maar nét de kiesdrempel haalde) in het zadel helpt.

Opmerkelijk was hoe fel en geschrokken de landelijke leiding van de CDU afstand nam van de partijgenoten in Thüringen - onder druk gezet door de SPD, coalitiegenoot in de regering van bondskanselier Merkel. CDU-secretaris-generaal Ziemiak sprak van „een zwarte dag voor Thüringen” en verweet de FDP dat ze „Thüringen en het hele land politiek in brand heeft gestoken”.

De CDU, ze verzekerde hij, zal op geen enkele manier samenwerken met de AfD. Hij noemde het ernstig dat zijn partijgenoten „op de koop toe hebben genomen” dat mede door hun stemmen een minister-president gekozen is die zijn benoeming ook dankt aan „nazi’s als de heer Höcke”. Nieuwe verkiezingen in Thüringen zou het beste zijn, aldus Ziemiak. Partijvoorzitter Kramp-Karrenbauer liet vanuit Straatsburg nog weten dat de Thüringse partij in strijd had gehandeld met de afspraken binnen de CDU.

Ook uit andere partijen klonk de roep om nieuwe verkiezingen in Thüringen. Zelfs vanuit de partij van de nieuwe minister-president Kemmerich komen pleidooien voor het terugtreden van Kemmerich en het uitschrijven van nieuwe verkiezingen. Dat de liberaal meteen nadat hij de eed had afgelegd bezwoer dat hij „anti-Afd, anti-Höcke” is, en dat de brandmuur tegen de AfD overeind blijft, overtuigde zijn critici niet.

FDP-leider Lindner had het er duidelijk moeilijk mee. Hij zei overvallen te zijn door wat er gebeurd was in het parlement van Thüringen, en dat zijn partijgenoten daar hun eigen verantwoordelijk hebben. Maar hij verzekerde ook dat hij zelf nooit met de AfD zal samenwerken.