Stikstofoverschot landbouw steeg in 2018 door ‘extreem droge zomer’

Veestapel Hoewel er minder vee gehouden werd, nam het stikstofoverschot toe. Door het hete weer groeiden er minder gewassen die stikstof opnemen.
Een boer besproeit zijn akker nat.
Een boer besproeit zijn akker nat. Foto Flip Franssen/HH

Het stikstofoverschot in de Nederlandse landbouw is in 2018 met ongeveer 8 procent toegenomen, vergeleken met het jaar ervoor. Hoewel de veestapel dat jaar kromp, steeg de hoeveelheid stikstof die neerdaalde in de bodem. Dat blijkt woensdag uit cijfers van het CBS. Het statistiekbureau wijst de droge zomer aan als belangrijkste oorzaak.

Het overschot van stikstof in de landbouw over heel 2018 kwam uit op 330 miljoen kilogram, ongeveer 24 miljoen kilogram meer dan een jaar eerder. De twee belangrijkste bronnen daarvan zijn veevoer en kunstmest. Hiervan is met 241 miljoen kilogram verreweg het meeste terecht gekomen in de bodem, maar liefst 13 procent meer dan in 2017.

Door het bijzonder warme weer vielen veel oogsten tegen, legt landbouw- en milieuonderzoeker Cor Pierik van het CBS uit. „Door de extreem droge en lange zomer van 2018 groeiden er minder gewassen en grassen die stikstof opnemen. Dat heeft een negatief effect, omdat deze stikstof voornamelijk in de bodem terecht is gekomen”, zegt Pierik tegen NRC.

Lees ook: Zoveel stikstofuitstoot? De boeren geloven er niets van

Ondertussen daalde het verlies van stikstof naar de lucht juist met 5 procent. Pierik: „Dat is een positieve ontwikkeling omdat vooral stikstof uit de lucht neerslaat op natuurgebieden en landbouwgrond.” De zogenoemde Natura 2000-gebieden kampen al jaren met overschot aan stikstof, wat schadelijk is voor de natuur.

Veevoer en kunstmest

Vanwege de hitte werd ook meer stikstofrijk veevoer gebruikt. Doordat er minder planten groeiden, gebruikten veehouders aanzienlijk meer ruwvoer, zoals hooi, kuilgras en maïs, die stikstof bevatten. Boeren bewaren dit type voer op voorraad in balen en silo’s, omdat het moeilijk in te schatten is hoeveel er jaarlijks van nodig is. Pierik: „Zij moesten hierdoor voorraden aanspreken die ze anders nooit hadden gebruikt. Hierdoor is er 27 miljoen kilogram stikstof meer uit de voorraad van balen en kuilen gehaald dan erin is opgeslagen.”

Lees ook: Minister Schouten schort overleg met boerenlobby op

Tussen begin jaren 90 en 2014 is het stikstofoverschot in de landbouw juist geleidelijk gedaald. Zes jaar geleden stond het overschot met 279 miljoen kilogram op het laagste punt, zo’n 55 procent minder dan in 1990. De laatste jaren is het overschot echter niet meer onder het niveau van 2014 gekomen.

De CBS-cijfers komen op een gevoelig moment. Dinsdag lekte uit dat minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) een half miljard euro uittrekt voor het aanpakken van de stikstofuitstoot in de landbouw. Daarbij is er veel discussie over het inkrimpen van de veestapel. De boeren betwisten dat zij verantwoordelijk zijn voor het gros van de hoeveelheid stikstof in natuurgebieden, zoals het RIVM concludeert.