Groen willen beleggen, en toch passief de mist in gaan

Groen beleggen Pensioenfondsen zeggen steeds duurzamer te willen beleggen. Toch stapte een aantal van hen in oliegigant Saudi Aramco. Wat ging er mis?

De Saoedische aandelenmarkt, waar ook Saudi Aramco genoteerd staat.
De Saoedische aandelenmarkt, waar ook Saudi Aramco genoteerd staat. Foto Amr Nabil / AP

De ene dag verstuur je enthousiaste persberichten over duurzame doelen en een betere wereld, de volgende dag blijkt dat je je pensioenpremies deels hebt gestoken in het Saoedische staatsbedrijf Saudi Aramco. Inderdaad, het grootste oliebedrijf én beursfonds ter wereld en gevestigd in een land waar ook de mensenrechten en de arbeidsomstandigheden zwaar onder druk staan.

Het overkwam woensdag vijf Nederlandse pensioenfondsen. Het Financieele Dagblad had een rondje gebeld langs een aantal institutionele beleggers en onthulde dat onder meer het Pensioenfonds Zorg en Welzijn, het Pensioenfonds voor de Detailhandel en het Rabobank Pensioenfonds geïnvesteerd hadden in de oliegigant. Hoe kon dit zo mis gaan?

Actief of passief

Vooropgesteld: geen van de vijf fondsen heeft actief besloten geld te steken in het oliefonds. Sterker nog, ze zouden er maar wat graag uit zijn gebleven. De kern van de zaak draait om passief beleggen, ofwel het beleggen in mandjes aandelen of beleggingsfondsen die een bepaalde index representeren. Voorbeelden zijn de MSCI indices voor de hele wereld, of varianten voor ontwikkelde of opkomende markten. In elk van die indices zitten vele honderden bedrijven.

Dergelijke beleggingen zijn om twee redenen cruciaal voor pensioenfondsen. Ten eerste is het managen van passieve beleggingen veel goedkoper dan het actief beheren van een beleggingsportefeuille. Het kan grotendeels geautomatiseerd. De tweede reden is risicospreiding. Wie handmatig aandelen uit een bepaalde index selecteert, loopt het risico op grote schommelingen. Een index middelt dat risico automatisch.

Na de recordbeursgang vorig jaar (opbrengst 23 miljard euro), nam MSCI Saudi Aramco half december op in de index voor opkomende markten, en daarmee ook in de portefeuilles van duizenden beleggers wereldwijd die in deze index beleggen. Zo ook de vijf Nederlandse pensioenfondsen (en, tot zijn eigen verbazing, FD-columnist Mathijs Bouman).

Financiële instellingen willen bijdragen aan de klimaatdoelen van Parijs. Maar wat is een duurzaam bedrijf, wat een groene belegging?

Filters en onderweging

Een bedrijfsongelukje dus, die miljoenen in Aramco. Tegelijkertijd claimen de fondsen allemaal een actief verduurzamingsbeleid van hun beleggingen voor te staan. Ze ondertekenden allemaal het klimaatakkoord en hebben vaak zelf ook nog strenge criteria ontwikkeld op basis van de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Hoe verhoudt dat beleid zich tot de investering in Saudi Aramco?

Veel indexbeheerders bieden al de mogelijkheid om filters over de algemene index te leggen, waardoor bijvoorbeeld grote vervuilers of tabaks- en wapenfabrikanten verwijderd kunnen worden uit beleggingsportefeuilles. Oliebedrijf Saudi Aramco glipte echter door het ‘CO2-filter’, omdat de winning van olie in Saoedi Arabië zo gemakkelijk gaat, dat het relatief energiezuinig is (en dus relatief weinig CO2-uitstoot verbruikt bij de winning ervan).

Een woordvoerder van Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW, dat voor pensioenen in de zorg belegt), wil formeel niks kwijt over de deelneming in Aramco. In algemene zin zegt hij dat PFZW bedrijven uitsluit die actief zijn in de tabaksindustrie en in controversiële wapens. PFZW ontwierp zelf een correctie op de indices die bedrijven met een grote CO2-footprint moet uitsluiten, maar die sloot Aramco dus niet uit.

Fondsen claimen actief verduurzamingsbeleid voor te staan

Henk Groot, hoofd beleggingen van het Pensioenfonds Detailhandel, baalt van de negatieve aandacht. „Als dit over zes maanden gebeurd was, dan was Saudi er niet meer ingekomen bij ons”, zegt hij. „We hebben al jaren een beleid van maatschappelijk verantwoord beleggen en zetten elk jaar nieuwe stappen. We beleggen langs vier criteria: arbeidsrechten, mensenrechten, bedrijfsethiek en klimaat en milieu. Die hebben we gekoppeld aan vier van de zeventien ontwikkelingsdoelen van de VN.” Pensioenfonds Detailhandel (28 miljard beheerd vermogen) liet vorig jaar al een index maken voor de ontwikkelde markten die voldoet aan de eigen duurzame beleggingscriteria. „Indexbouwer FTSE Russel heeft dat toen voor ons gedaan. Bedrijven die goed presteren, krijgen een zwaardere weging, slechte bedrijven worden ‘onderwogen’. Daarmee vielen er 500 van de 1.600 bedrijven uit de basisindex die niet meer voldeden aan ons beleid of dusdanig werden onderwogen dat we er alsnog uit zijn gestapt.”, zegt Groot.

Juist deze week beslist het investeringscomité over de criteria die moeten gaan gelden voor de nog te bouwen eigen index van opkomende markten en het moet raar lopen als Saudi Aramco het daarin haalt. Groot: „Een eerste simulatie van de criteria laat zien dat Aramco een zware onderweging krijgt. De kans is reëel dat het aandeel van het bedrijf zo klein wordt in de index dat we besluiten er helemaal uit te stappen.”

Ook bij PFZW staat het denken niet stil, zegt de woordvoerder. „We zijn niet doof en blind voor de critici. Ons beleggingsbeleid evolueert. De regels voor de periode tot 2025 worden binnenkort gepubliceerd en die zullen weer strenger zijn.”