Ouderen en gehandicapten door nieuwe wet ernstig gedupeerd

Geestelijke gezondheidszorg Nieuwe regels voor gedwongen zorg leveren tal van problemen op, van bureaucratische rompslomp tot discriminatie.

Foto Wavebreakmedia

De twee nieuwe wetten die gedwongen zorg voor verstandelijk beperkten, demente ouderen en psychiatrisch patiënten regelen, veroorzaken grote problemen. De ene wet, Wet verplichte ggz, is er alleen voor psychiatrisch patiënten en beschermt hen goed maar die bescherming levert veel bureaucratische rompslomp op. De andere, de Wet zorg en dwang, is er alleen voor demente ouderen en verstandelijk gehandicapten, en geeft andere problemen. Zo worden sinds 1 januari demente ouderen geweigerd door crisisdiensten van de ggz, omdat ze onder de ‘verkeerde wet’ vallen.

Lees ook het achtergrondverhaal over de Wet verplichte ggz: 'Je kunt niet van patiënten verwachten dat ze hun eigen behandeling overzien'

Opsluiten

De nieuwe wetten vervangen de oude wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ). Ze moeten gedwongen zorg ook thuis, dus buiten een instelling, regelen. Steeds meer ouderen met gebreken, psychiatrisch patiënten en verstandelijk beperkten wonen zelfstandig. Ook daar moeten verpleegkundigen, artsen en thuiszorgmedewerkers soms zorg toepassen die de patiënt niet wil, zoals fixeren, opsluiten of medicijnen toedienen.

De nieuwe wetten maken onderscheid tussen twee groepen – psychiatrisch patiënten enerzijds en demente ouderen en gehandicapten anderzijds – terwijl volgens artsen dat onderscheid lang niet altijd mogelijk is. „Mijn cliënten zijn verstandelijk beperkt maar hebben óók psychiatrische stoornissen. Nu worden ze ingedeeld in een categorie afhankelijk van het loket waar ze toevallig aankloppen”, zegt Channa de Winter, arts voor verstandelijk gehandicapten.

Bovendien discrimineert de wet, zeggen artsen voor verstandelijk gehandicapten, die daar recent een klacht over hebben ingediend bij het College voor de Rechten van de Mens. Arts Michiel Vermaak noemt het „schandalig” dat de rechtspositie van sommige mensen „wettelijk zwakker is dan die van anderen”. Veel dwangmaatregelen (behalve medicatie toedienen) hoeven in de Wet zorg en dwang niet aan de rechter te worden voorgelegd, zoals wel verplicht is bij psychiatrisch patiënten. En er hoeft officieel geen arts over te beslissen, maar een ‘zorgverantwoordelijke’: iemand met minimaal opleidingsniveau mbo-3.

Het College voor de Rechten van de Mens bevestigt dat het de klachten onderzoekt. „Als toezichthouder op het VN-verdrag inzake de rechten van de personen met een handicap gaat het College hiernaar kijken”, zegt een woordvoerder.

De vereniging van specialisten ouderengeneeskunde, Verenso, gaat deze donderdag met ambtenaren van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport overleggen over één van de acuutste problemen: demente ouderen worden sinds 1 januari geweigerd door de crisisdienst van de ggz, omdat ze niet onder de Wet verplichte ggz vallen.

Lees ook het achtergrondverhaal over de Wet zorg en dwang: ‘Sorry, u valt onder de verkeerde wet’

Kwetsbare patiënten

„De patiënt is de dupe van de onduidelijkheden in het veld en de arts wordt probleemeigenaar van een probleem dat hij niet kan oplossen maar waar hij zich wel, vanuit menselijk perspectief, verantwoordelijk voor voelt. Het aantal meldingen van specialisten ouderengeneeskunde die op dit moment al problemen ervaren is ongekend hoog. Wij voorzien grote risico’s voor deze toch al kwetsbare patiënten”, schreef Verenso vorige week in een brandbrief aan minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA).

Ook Actiz, die alle verpleeghuis- en thuiszorginstellingen vertegenwoordigt, en VGN, de club waarin alle gehandicapteninstellingen zijn verenigd, zijn kritisch. Zij schreven 30 januari aan De Jonge: „De minister meldt dat ‘enkele veldpartijen nog steeds zorgen hebben over de uitvoering van de wet in het ambulante domein.’ Dat is een eufemisme. De mogelijkheid om ambulante onvrijwillige zorg te verlenen en daarmee te voorkomen dat cliënten zichzelf of anderen ernstig benadelen of moeten worden opgenomen, bestaat in de praktijk vooralsnog alleen op papier.”

De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) riep november vorig jaar de overheid op de aanstaande wet over de ggz níét in die vorm in te voeren. Het was een „veelkoppig bureaucratisch monster” dat zijn doelen (minder dwang en meer zorg op maat) niet zou halen. De wet kwam er wel in díé vorm.

De afgelopen maand kreeg de NVvP „tientallen” reacties van psychiaters over de wet, vooral over de toegenomen administratieve lasten en ict-problemen. „Dat gaat ten koste van de behandeltijd”, zegt de woordvoerder, „situaties van patiënten kunnen daardoor verslechteren waardoor juist meer dwang nodig is”.

Reacties nieuwe wetten pag 4-5