Kamer heeft voor 80 miljard euro aan groeiplannen

Kamerdebat De Tweede Kamer is ambivalent over het miljardenfonds van het kabinet. ‘Politieke hobby’s’ mogen niet, maar Kamerleden hebben zelf nog wel veel suggesties.

Minister Wiebes dinsdag tijdens het debat over de ‘groeibrief’ van het kabinet.
Minister Wiebes dinsdag tijdens het debat over de ‘groeibrief’ van het kabinet. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Een mooi idee hoor, dat nieuwe miljardenfonds waarmee het kabinet sinds Prinsjesdag schermt om de economie mee aan te jagen. Maar pas op, zeggen de meeste fracties in de Tweede Kamer, dat het geen vehikel wordt om „politieke hobby’s” te financieren.

Voor het eerst sinds de nogal vage aankondiging ervan sprak de Kamer dinsdagavond met minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) over het enorme investeringsplan van Rutte III, dat de bijnaam ‘Wopke-Wiebesfonds’ heeft gekregen. Zowel Wiebes als minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) broedt op het voorstel. Kern van het plan is om tegen de huidige lage – op staatsobligaties zelfs negatieve – rente de staatsschuld te laten oplopen om zo miljarden vrij te maken voor eenmalige investeringen. Die moeten naar sectoren die de economische groei van Nederland op lange termijn kunnen stimuleren.

Kort voor Prinsjesdag waren de contouren van dit miljardenfonds uitgelekt. In de Miljoenennota zelf was het voornemen teruggeschroefd tot een onderzoek „hoe een investeringsfonds kan worden opgericht om het verdienvermogen te versterken”.

Uw investeringsvoorstellen tellen tijdens dit debat al op tot meer dan 80 miljard

minister Wiebes tegen Kamerleden

De eerste stap van dat onderzoek was, in december, een door Wiebes opgestelde ‘groeiagenda’ waarin hij op een rij zette in welke hoeken van de economie extra investeringen wenselijk zijn. Dat was een tamelijk algemeen verhaal, zonder „ „concrete beleidsopties”, erkende hij. De zes gebieden waarop het kabinet zou willen investeren, zijn al vaker genoemd en niemand is daar echt op tegen. Het gaat onder meer om onderwijs, innovatie en infrastructuur.

In het eerste inhoudelijke debat over Wiebes’ groeibrief leek de Tweede Kamer dinsdag in hetzelfde patroon te schieten als bij het optuigen van het belastingstelsel uit 2001 en, kort daarna, de invoering van het toeslagensysteem. Dat begint met de oproep aan het kabinet: hou het simpel. En dan voegt de politiek daar zelf een reeks eigen wensen aan toe.

Lees ook de analyse over het fonds: De lokroep van gratis geld

Kweekvlees

In het debat, dat tot dinsdagavond laat duurde, verwoordde ChristenUnie-Kamerlid Eppo Bruins de algehele vrees: „Zorg er met ijzeren hand voor dat vakdepartementen geen greep in de kas kunnen doen om hun eigen hobby uit te voeren. Zorg voor een onafhankelijke beoordeling van de plannen en een prioriteitsstelling die niet in willekeur kan worden aangepast aan de belangen van politici of lobbyorganisaties.”

In hetzelfde betoog noemde Bruins alleen al negen onderwerpen die het kabinet bij verdere uitwerking van het fonds beslist niet zou moeten overslaan: leefbaarheid in krimpregio’s; revitalisatie en ontsluiting van grensgebieden; verduurzaming van scholen; gezonde schoolklassen; levenslange ‘leerrechten’ voor mbo’ers; digitale middelen; smart industry; slimme logistiek; en een „schaalsprong in mobiliteit”.

Collega’s uit zowel oppositie- als coalitiefracties voegden daar nog een veelvoud aan toe: van verbetering van kinderopvang tot lagere lasten voor mkb’ers (Dennis Wiersma, VVD). Van hogere lerarensalarissen tot kleinere klassen (Frank Futselaar, SP). Van doortrekken van de Noord/Zuidlijn tot investeren in kweekvlees en elektrisch vliegen (Kees Verhoeven, D66). Van investeren in „grensoverschrijdende ecosystemen” tot „sociale innovatie” (Mustafa Amhaouch, CDA). Van hogesnelheidsverbindingen tot verhoging van het minimumloon (William Moorlag, PvdA). En GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee pleitte, via een motie, voor verbetering van de „energie-infrastructuur”. In een recent opiniestuk op de website Joop.nl had hij voorgerekend dat het Rijk via ‘groene obligaties’ voor 15 miljard euro de investeringsplannen van netbeheerders als Alliander en Stedin zou kunnen overnemen om zo de energierekening voor burgers te verlagen.

Kostbare verlanglijst

Minister Wiebes hoorde alle wensen uit de Kamer meewarig maar geduldig aan. Hij turfde mee. „Uw investeringsvoorstellen tellen tijdens dit debat al op tot meer dan 80 miljard.”  Een lange en kostbare verlanglijst van het parlement, die hij op zich zelf toejuicht. „Uiteindelijk moet er gekozen worden, en dat doen we toch in belangrijke mate hier”, zei Wiebes.

Hij is nog lang niet toe aan concrete toezeggingen voor specifieke investeringen. Daarvoor is het wachten op de volgende kabinetsbrief, over de inrichting van het investeringsfonds zelf. Daar komen hij en zijn collega Hoekstra voor 1 april mee, beloofde Wiebes.