Opinie

De nieuwe sociale kwestie dient zich aan

Lotfi El Hamidi

Is de arbeidersbeweging een reliek uit het verleden? We komen van ver sinds Henri Polak, zoon van een Joodse diamantslijper, in 1894 de eerste moderne vakbeweging oprichtte. Een ware sociaal-democraat, die niet alleen aandacht had voor de noden van de arbeiders, maar de arbeidersbeweging ook een eigen tempel gunde. Dat werd de Burcht van Berlage in Amsterdam, het oudste vakbondsgebouw van Nederland.

Dat het monumentale gebouw anno 2020 nog gebruikt zou worden voor een bijeenkomst over nagenoeg dezelfde sociale kwesties als toen, had de arbeidersbeweging van weleer vast voor onmogelijk gehouden. En toch gaat het daarover dinsdag in de Burcht, bij een samenkomst georganiseerd door vakbond FNV, met arbeidsmigratie als thema.

In een volle zaal spreekt vicevoorzitter Kitty Jong van een „nieuw beschavingsoffensief”. Het gaat vooral over de erbarmelijke omstandigheden waar veel Poolse arbeiders in verkeren. Ja, in Nederland.

Ze zijn vaak aan ons zicht onttrokken, de Oost-Europese arbeidsmigranten. Verstopt op bungalowparken, in ‘Polenhotels’ of slooppanden, in krappe, beschimmelde kamers die soms door zes of meer mensen worden gedeeld. De huisbaas is vaak de werkgever, dus klagen heeft weinig zin.

De arbeidsmigranten komen deze dinsdagochtend het zelf vertellen. Pawel bijvoorbeeld, die met een kleine koelkast demonstreert hoe vijf er gebruik van moeten maken. ‘Twee halen één betalen’ in de supermarkt is geen optie, geeft hij aan, en vers voedsel is een luxe vanwege het ruimtegebrek. Een grotere koelkast mogen ze niet aanschaffen, want dat slurpt volgens de huisbaas te veel energie.

Voor het gebruik van de wasmachine is dat niet anders, zo vertelt Anja, die op een vakantiepark leeft. Op 180 arbeiders zijn er vier wasmachines beschikbaar (waarvan er altijd wel één stuk is, voegt ze eraan toe) en twee drogers. ‘Wie het eerst komt, die het eerst maalt’ is de regel, en dat leidt vaak tot ruzies.

Dat de werkgevers geen moeite doen om de omstandigheden te verbeteren is enigszins voorspelbaar. Maar waar blijft de overheid? Laat ze niet al te comfortabel leven, lijkt wel de boodschap, straks willen ze nog blijven. Maar bijna unaniem zeggen de Polen van plan te zijn om permanent te blijven. Dezelfde fouten als in de jaren zeventig met de gastarbeiders dreigen herhaald te worden. Een langetermijnvisie is broodnodig.

Voor de vakbond is het helder: werkgevers zijn bezig met een race to the bottom, arbeiders worden tegen elkaar uitgespeeld. „Terwijl ondernemers er met de koek vandoor gaan blijven de arbeiders met de kruimels achter”, zegt Kitty Jong. „Solidariteit is het sleutelbegrip.” Het hadden de woorden van Henri Polak kunnen zijn.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl @Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.