Congo is in de ban van de mazelenepidemie

Congo Het mazelenvirus is besmettelijker dan corona en ebola. In de Democratische Republiek Congo stierven er in een jaar tijd 6.000 mensen aan, twee keer meer dan door ebola. De epidemie heeft alle 26 provincies bereikt. „Ze komen binnen als het al te laat is.”

Congolezen op de begrafenis van een kind dat naar verwachting is gestorven aan de gevolgen van de mazelen, in de stad Bunia in Oost-Congo.
Congolezen op de begrafenis van een kind dat naar verwachting is gestorven aan de gevolgen van de mazelen, in de stad Bunia in Oost-Congo. Foto Olivia Acland/ Reuters

Niet het corona- of het ebolavirus is het grote gevaar in de Democratische Republiek Congo, maar de mazelenepidemie. In 2019 vielen in het Afrikaanse land ruim zesduizend doden door mazelen; twee keer zoveel als door ebola.

Hulporganisaties krijgen de epidemie, die afgelopen augustus begon, maar niet onder controle. „Als we in alle delen van het land zorg konden bieden, zouden er niet zoveel slachtoffers vallen”, vertelt Kate White, die voor Artsen Zonder Grenzen in Congo werkt. Kinderen zijn de kwetsbaarste groep. „Ze bereiken de zorgposten vaak als het al te laat is.”

Congo is het op een na grootste land van Afrika. Maar de wegen zijn slecht en er is een groot gebrek aan artsen: voor iedere 100.000 inwoners zouden negen artsen beschikbaar zijn, volgens het CIA World Factbook. In verschillende delen van het land vinden gewelddadige conflicten plaats, waardoor meer dan een miljoen mensen ontheemd zijn geraakt. De onrust maakt het voor hulpverleners moeilijk het virus te bestrijden.

Zo’n achttien miljoen kinderen onder de vijf jaar zijn vorig jaar in Congo tegen mazelen gevaccineerd. Toch blijft de algehele vaccinatiegraad onder de ruim 81 miljoen inwoners laag.

Hoe het is om in een groot land met een slechte infrastructuur en zwak zorgstelsel de mazelen aan te pakken, vroegen we White, die afgelopen weken in Congo was.

Dag 1: Lange reis

Eens in de twee weken is er een vlucht vanuit de Congolese stad Goma naar Bas Uele. Daarna moet White nog twee uur met de bus. En dan nog vier uur (achterop de motor over een hobbelige weg) om het rurale Aketi te bereiken. „Het landschap is weelderig en groen. We zitten nu in het droge seizoen, de wegen zijn erg stoffig.”

Het dorp is een van de vele plaatsen in Congo waar mazelen voorkomt. In alle 26 provincies vallen inmiddels doden. White slaapt met andere hulpverleners in een klooster. „Veel Congolezen hebben vaak te weinig geld voor medicijnen en stellen een bezoek aan de arts zo lang mogelijk uit.” Anders dan bij ebola kennen ze het virus wel. „Als ze een loopneus hebben, last krijgen van jeuk en rode ogen weten ze wat er aan de hand is.”

Het virus is zeer besmettelijk, meer nog dan griep. Door in de buurt van een besmet persoon te komen kun je het al krijgen. Het wordt via de lucht, door hoesten en niezen overgedragen „Om ebola te krijgen moet je eerst een besmet persoon hebben aangeraakt.”

Vanwege de bekendheid met het virus is er geen wantrouwen jegens hulpverleners en artsen die patiënten willen helpen, zegt White, zoals bij ebola wel het geval is.

Lees ook: ‘Ebola bestaat niet, dat weet u toch ook’

Dag 6: In leven blijven

Iedere dag komen er ouders met kleine kinderen bij de zorgpost. Op de zesde dag ontmoet White een vierjarig meisje. „Ze was vier uur onderweg geweest. Haar moeder wist al langer dat haar kind was besmet met het virus.” Een arts dichter bij huis kon haar wel behandelen, maar dat kostte geld. „Ze hoorde van iemand uit haar buurt dat er in Aketi een kliniek was waar haar dochter gratis een consult kon krijgen. Gelukkig kon ze met antibiotica worden behandeld en terug naar huis.”

Dit meisje had geluk, zegt White. In plattelandsgebieden, waar vijf kinderen per gezin geen uitzondering zijn, is het zonder mazelenepidemie al moeilijk om alle kinderen in leven te houden. „Eén op de negen kinderen sterft voor z’n vijfde.”

De kinderen die sterven aan de gevolgen van het mazelenvirus zijn vaak ondervoed. Hun immuunsysteem is dan al zwak, en wordt nóg zwakker door het virus. Kinderen sterven dan aan een longontsteking of een andere ziekte die in een normale situatie goed te behandelen is.

Lees ook: Mazelen rukken op

Dag 8: Geen laboratorium

Twee uur buiten Aketi, in de plaats Bowemba, ondersteunt Artsen Zonder Grenzen een gezondheidspost die basiszorg biedt aan bewoners. „Een jongetje van vijf kwam met zijn moeder binnen, ze hadden drie uur lang gereisd.” Ze waren naar een lokale arts gegaan maar konden de medicijnen niet betalen. „Helaas had het jongetje al ernstige malaria en was ook besmet met mazelen. Hij moest 24 uur worden opgenomen.” Het kind had een bloedtransfusie nodig, maar Bomwemba heeft geen laboratorium.

„We regelden een motortaxi voor hem en zijn moeder naar Aketi. De moeder maakte zich zorgen over al haar andere kinderen die alleen thuis waren en niet wisten dat ze die nacht niet terug zou keren.”

Een van de verpleegkundigen heeft toen een familielid gevraagd om via de ‘bush-telegraph’ contact op te nemen met de rest van het gezin, zegt White. Mond-tot-mond is het bericht aangekomen bij de kinderen.

In drie dagen tijd heeft het team van White vijftig met mazelen besmette kinderen behandeld met paracetamol, antibiotica en vitamine A. Ook wordt plumpy’nut meegegeven, voedsel voor ondervoede kinderen, gemaakt van pinda en poedermelk.

De wereld lijkt ondanks de vele slachtoffers minder gealarmeerd over de mazelen dan over ebola, zegt White. Tegen ebola was in eerste instantie geen vaccin en de vaccinatiegraad tegen mazelen is in de meeste westerse landen hoog. „Ieder land heeft andere belangen als het om de uitbraak van een epidemie gaat. Maar voor de bewoners van Congo is het niet goed dat we er maar weinig mee bezig zijn.”

De WHO zegt dat er zeker 35,9 miljoen euro nodig is om de epidemie in Congo onder controle te krijgen, 25 miljoen euro is inmiddels toegezegd.