Van één boerenfront is even geen sprake meer

Stikstofdebat De actiegroep Farmers Defence Force (FDF) lijkt alleen te staan nu grote landbouworganisaties wel willen blijven praten over nieuw stikstofbeleid uit Den Haag.

Premier Mark Rutte en minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) tijdens een bezoek aan het melkveebedrijf van Eefje en Eric Meihuizen.
Premier Mark Rutte en minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) tijdens een bezoek aan het melkveebedrijf van Eefje en Eric Meihuizen. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

De trekkers waren geregeld, het actiemateriaal gereed. Op 5 februari moest er opnieuw een boerenprotestactie komen waar Den Haag van „op zijn grondvesten” zou schudden. Niet toevallig zou die demonstratie samenvallen met het stikstofoverleg deze woensdag tussen minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) en premier Mark Rutte (VVD) en de boerenlobby, verzameld in het Landbouw Collectief. Zou dat onbevredigend verlopen dan stonden de trekkers klaar voor „een mega-actie”. „5 februari maakt Nederland een keus”, klonk het dreigend bij actiegroep Farmers Defence Force (FDF).

De trekkers en hakselaars kunnen echter op het erf blijven. Eind vorige week stelde FDF het protest uit. Definitieve afspraken om de stikstofuitstoot in de landbouwsector te verminderen zullen woensdag niet gemaakt worden, waardoor demonstreren zinloos is. De vraag of het dan überhaupt zinvol is met het kabinet te praten, leidt inmiddels tot scheuren binnen het boerenoverleg.

Lees ook: Een uitweg uit de stikstofimpasse, zonder boeren en kabinet

Stikstofwinst

Hoe zat het ook alweer? Als het Landbouw Collectief presenteerden zich half november dertien agrarische partijen. Hun boodschap: als er in het stikstofdossier afspraken gemaakt worden, doe dat dan mét ons. Het leidde na een serie gesprekken tot een principeakkoord half december. De sector zegde toe minder eiwitrijk veevoer te gebruiken en de koeien vaker buiten te zetten. In ruil daarvoor komt er geen gedwongen inkrimping van de veestapel.

Al een uur nadat het akkoord 17 december via vakblad Nieuwe Oogst, waarvan de uitgeverij in handen is van LTO Nederland, liet FDF weten zich niet in de afspraken te kunnen vinden.

Een van de discussiepunten is wat er moet gebeuren met de stikstofwinst die voortvloeit uit een al in 2017 aangekondigde ‘stoppersregeling’ voor varkenshouders. Schouten wil het grootste deel van de vrijgekomen stikstofruimte uit de sector halen. Tot onvrede van het Collectief, dat daarover naar de rechtbank wil stappen.

Woensdag zou op het Catshuis in Den Haag over onder meer dit punt worden gesproken. Vorige week donderdag zegde FDF echter de afspraak af. Er zouden „nieuwe feiten” boven tafel zijn gekomen, die zouden aantonen dat „de basis waarop de overheid haar stikstofbeleid tot nu toe heeft gebaseerd” onjuist is. FDF werd naar eigen zeggen „ondersteund” door het Collectief.”

FDF verraste met de aankondiging de gesprekspartners, die niet voornemens waren de afspraak te cancellen. Niet lang daarna werd het persbericht alweer ingetrokken. Het zou „per abuis” zijn verstuurd. Van afzeggen van het gesprek op 5 februari was geen sprake.

Afgelopen weekend kwam FDF-voorman Mark van den Oever daar in een persoonlijk bericht aan zijn achterban echter op terug. „Op dit moment concludeer ik dat LTO zich niet aan de afspraken houdt die gisteren bij de vergadering van het Landbouw Collectief zijn gemaakt.” LTO zou de voorzitter van het Landbouw Collectief, Aalt Dijkhuizen, hebben verboden de afspraak af te zeggen en hem daarmee „gijzelen”.

Niet lang daarna reageerde LTO met een eigen persbericht: „Wij wijzen erop dat interne strijd en onderlinge beschuldigingen de positie van het Landbouw Collectief verzwakken en onze gezamenlijke onderhandelingspositie bepaald niet sterker maken. Beter was het geweest om onderling ongenoegen persoonlijk met elkaar te delen, niet via appgroep en de media.”

Stikstofdata RIVM

In de onvrede tussen de partijen speelt de analyse van stikstofdata van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een belangrijke rol. Uit die berekeningen blijkt onder meer dat de landbouwsector verantwoordelijk is voor 46 procent van de stikstofuitstoot op Nederlandse bodem. De boeren betwijfelen dat. Twee stichtingen dwongen via de rechter af dat het RIVM meer locatiespecifieke data openbaar maakt.

De stichtingen zijn daarmee gaan rekenen. Dat zou volgens de sector tot „nieuwe inzichten” hebben geleid. Een van de conclusies waarmee zij op 20 februari zullen komen is dat de stikstofuitstoot van de landbouw significant lager ligt dan tot nu toe door het RIVM weergegeven, zo verwachten betrokkenen.

FDF denkt daardoor sterker te staan in gesprek met het kabinet en wil dat het overleg pas na 20 februari weer verdergaat. Andere partijen binnen het Collectief willen het overleg juist gaande houden. Binnen het Collectief is volgens een betrokkene steeds meer irritatie ontstaan over de handelswijze van het FDF. „Actie voeren is gemakkelijk, maar afspraken maken en daarvoor verantwoordelijkheid dragen is veel lastiger. Ik ben heel benieuwd of FDF daar ook toe bereid is.”

De vraag is ook hoeveel geduld het kabinet nog heeft met de boerenlobby. „We willen echt verder met dit dossier”, zei Schouten in december na het akkoord. Onderhandelen na 20 februari onder nieuwe voorwaarden ligt niet voor de hand. „Bovendien kunnen wij ook los van het Collectief gewoon maatregelen aankondigen”, aldus een voorlichter van Schouten.

En die maatregel kwam sneller dan gedacht. Dinsdag lekte uit dat het kabinet ruim een half miljard euro vrijmaakt voor een tweede uitkoopregeling voor boeren en verduurzaming van de sector. Het kabinet zal dit vrijdag officieel aankondigen.