Rechters bepalen dat Malawi opnieuw moet gaan stemmen

Fraude Opnieuw moeten verkiezingen in een Afrikaans land worden overgedaan. Internationale verkiezingswaarnemers staan met de uitspraak van het constitutionele hof in Malawi in hun hemd.

Vice-president Saulos Klaus Chilima (rechts) van Malawi begroet advocaten vóór de uitspraak maandag van het constitutionele hof dat de verkiezingen van mei niet geldig zijn.
Vice-president Saulos Klaus Chilima (rechts) van Malawi begroet advocaten vóór de uitspraak maandag van het constitutionele hof dat de verkiezingen van mei niet geldig zijn. Foto AMOS GUMULIRA / AFP)

Dat iemand niet blij was met de uitslagen van de presidentsverkiezingen van afgelopen mei in Malawi, was al op verkiezingsavond duidelijk. De uitslagenformulieren dropen van de tipp-ex. Over de aangekoekte witte correctievloeistof waren met ballpoint nieuwe tellingen geschreven die de zittende president aan een nipte overwinning hielpen.

De verkiezingsfraude was zo „verregaand, systematisch en ernstig’’ dat het constitutionele hof in Malawi maandag beval aan de kiescommissie binnen 150 dagen nieuwe verkiezingen te organiseren. In een vijfhonderd pagina’s tellende uitspraak die live op de radio werd uitgezonden, gaven de vijf rechters van het hof unaniem gelijk aan oppositiepartijen die in afgelopen maanden bezwaar maakten tegen de uitslag. Het is de tweede keer in drie jaar tijd dat een Afrikaanse rechter verkiezingen ongeldig verklaart die eerder door internationale verkiezingswaarnemers waren goedgekeurd. In 2017 moesten ook de verkiezingen in Kenia over worden gedaan.

Precedent

„Een verkiezing is niet vrij en eerlijk als het orgaan dat de verkiezingen organiseert, missende stemmen niet telt en als er geknoeid is met de uitslagenformulieren, in afwezigheid van waarnemers’’, zei rechter Healey Potani. „De democratie in Malawi heeft gewonnen”, zei Eisenhower Makaka, secretaris-generaal van oppoisitiepartij Malawi Congress Party.

Lees ook hoe het Westen uit pragmatische overwegingen vaak de andere kant op kijkt bij verkiezingsfraude.

De gevolgen van deze uitspraak reiken verder dan Malawi en scheppen een precedent voor alle komende verkiezingen in de regio. „Twee gerechtshoven in Afrika stellen strengere minimumeisen aan verkiezingen dan verkiezingswaarnemers en laten zien dat procedure is net zo belangrijk is als de stemmen’’, reageerde professor Nic Cheeseman van de Universiteit van Burmingham op Twitter. Cheeseman schreef verscheidene boeken over Afrikaanse verkiezingen. „Er zal nu veel scherper worden gelet op omstreden verkiezingen. Er zal veel moeten veranderen, en niet alleen in Kenia.’’

Nieuwe eisen

De zittende president Peter Mutharika won in mei de verkiezingen met 38,6 procent van de stemmen. Zijn belangrijkste opponent, Lazarus Chakwera, kreeg volgens de uitslagen net iets minder: 35,4 procent. Chakwera en andere oppositieleiders claimden dat er met ruim 1,4 miljoen van de 5,1 miljoen uitgebrachte stemmen was geknoeid. Demonstranten riepen afgelopen maanden om het opstappen van de voorzitter van de kiescommissie. Bij rellen kwam afgelopen oktober een politieagent om het leven. De mensenrechtencommissie in Malawi beschuldigt de politie van mensenrechtenschendingen bij het neerslaan van de onrust.

Rechters werden maandag met een militair vliegtuig en gepantserde auto naar het constitutionele hof gebracht. Maar de angst voor nieuwe rellen bleek niet gegrond. Het hof stelt ook een nieuwe eis aan de volgende verkiezingen. De winnaar moet 50 procent plus 1 van de stemmen halen. Daarmee dwingt het hof partijen tot het vormen van coalities, als een extra garantie voor het bewaren van de rust in het land.