Eva Khouw en Hans Faber

Foto Annabel Oosteweeghel

Interview

‘Mensen die ineens in de media komen voelen zich meestal vogelvrij verklaard’

Hans Faber en Evy Khouw

Slachtoffers van misdrijven kunnen bijstand krijgen van media-adviseurs. „De media zijn op zoek naar echte mensen.”

Op dag zes van de zoektocht naar Anne Faber staat het in dikke zwarte letters op de voorpagina van De Telegraaf: ‘Laat leger naar onze Anne zoeken’. „De tijd tikt niet in ons voordeel”, zegt Hans Faber in het artikel uit 2017.

Vanwege zijn eerdere carrière als journalist en zijn ervaring als communicatiestrateeg is hij tijdens de zoektocht naar zijn nicht de media-adviseur en persvoorlichter van de familie. Twee dagen na de oproep komt het leger in actie. Hans Faber, die contacten heeft bij De Telegraaf, gaf het interview over de behoefte aan de inzet van het leger weloverwogen, zegt hij. „Soms is het goed om de druk op te voeren.”

Mede door de ervaring die Hans Faber tijdens de zoektocht naar zijn nicht heeft opgedaan is ‘Namens de familie’ ontstaan, een organisatie die slachtoffers en nabestaanden helpt die het middelpunt van het nieuws zijn geworden of dreigen te worden.

Lees ook: 13 dagen zoeken naar Anne Faber

Hans Faber en Evy Khouw, die als communicatie-expert bij Slachtofferhulp Nederland werkt, raakten in gesprek over de leemte in de hulp bij het contact met de media. „Mensen die ineens in de media komen voelen zich meestal vogelvrij verklaard”, zegt Khouw. „Iedereen mag alles opschrijven.”

De organisatie Namens de familie heeft het laatste halfjaar van 2019 bij 33 zaken ondersteuning geboden aan onder meer slachtoffers van verkeersongelukken, zeden- en geweldsdelicten en een woningbrand. In vijftien gevallen ging het om een vermissing.

Inmiddels maakt de organisatie deel uit van Slachtofferhulp Nederland, zijn er twintig freelance media-adviseurs en een bureau voor drie personen in het nieuwe gebouw van Slachtofferhulp, een groot pand met veel glas, lichte vloeren, witte muren en uitzicht op het Utrechtse Kanaleneiland. „De hele samenleving is veranderd”, zegt Evy Khouw, oprichter van Namens de familie. „Nieuws dat vroeger regionaal bleef, kan door social media ineens landelijk aandacht krijgen.”

‘Journalisten blijven bellen’

Daar komt volgens Faber bij dat er in de media steeds meer aandacht is voor „echte mensen”. „Er is een verschuiving van aandacht voor instituties en autoriteiten naar meer persoonlijke verhalen”, zegt hij. „Dat zie je ook bij talkshows. Ze willen geen woordvoerders of autoriteiten spreken, maar de mensen die het hebben meegemaakt.”

De media-adviseurs van Namens de familie begeleiden slachtoffers, familieleden of nabestaanden bij de woordvoering en media-optredens en fungeren als aanspreekpunt voor de pers, politie en andere instanties.

De mensen die Namens de familie helpt, zijn grofweg in te delen in twee groepen”, zegt Khouw. „Ze willen de media opzoeken of juist weren.” Als een verhaal ongewenst de aandacht van de media heeft getrokken nemen slachtoffers of nabestaanden in de eerste instantie de telefoon gewoon niet op, zegt Faber, die behalve initiatiefnemer ook media-adviseur bij Namens de familie is. „Maar zo makkelijk ben je in de praktijk meestal niet van de aandacht af. Journalisten blijven gewoon bellen, of halen hun informatie bij andere bronnen.”

Een andere veelvoorkomende reflex van slachtoffers of nabestaanden volgens Faber is om het verhaal één keer aan een medium te vertellen, in de hoop er dan vanaf te zijn. „Maar vaak blijven er toch nog vragen over. Dan is het effect averechts: er komen juist veel meer interviewverzoeken. Of krant A zegt: ‘Krant B mocht het ook, nu willen wij.’”

Zo ging het ook nadat de vader van Anne Faber een interview had gegeven aan de Volkskrant, zegt Hans Faber. „Een journalist van een regionale krant belde daarna bij de moeder van Anne aan. Zij schrok zich rot. Soms vinden media dat ze recht hebben op een verhaal.”

Als gedupeerden zélf contact op willen nemen met een medium om iets recht te zetten, vinden zij het moeilijk te doorgronden bolwerken. „Eerst krijg je vaak een computer aan de telefoon en moet je een afdeling kiezen, vervolgens is de journalist vaak niet aanwezig”, zegt Faber. „Mensen zien het vaak überhaupt niet als optie om een journalist te bellen”, zegt Khouw.

Namens de familie kan ook helpen om het verhaal van de berichtgeving bij te sturen, zegt Faber, die een voorbeeld uit zijn eigen ervaring heeft. „In de aanloop naar de eerste zitting in de rechtbank merkte ik dat media vrienden van Anne benaderden om met hun hulp een persoonlijk portret van haar te maken. Dat kunnen we laten gebeuren, dacht ik toen, maar misschien verschijnt er dan een onvolledig verhaal waar we niet helemaal tevreden mee zijn.” Faber heeft toen EénVandaag en De Telegraaf gevraagd om samen te werken aan één verhaal. „Een verhaal dat zo goed is dat andere media denken: hier valt geen eer meer aan te behalen. We hebben een aantal mensen uit onze kring gevraagd die het verhaal over Anne goed kunnen vertellen.”

Capaciteit voor honderd zaken

Mensen komen via de politie of via medewerkers van Slachtofferhulp bij Namens de familie terecht. Voor iedere zaak wordt ongeveer twintig uur uitgetrokken. Slachtofferhulp Nederland krijgt subsidie van de rijksoverheid en gemeenten. Ook krijgt de organisatie financiële steun van het Fonds Slachtofferhulp en particuliere donaties. Dit jaar zijn er tot nu toe tien zaken in behandeling genomen, er is in 2020 waarschijnlijk capaciteit voor honderd.

Het werk verandert in de loop van een zaak, hebben Khouw en Faber gemerkt. Khouw: „Mensen willen bijvoorbeeld eerst heel veel aandacht voor een zaak omdat ze naar iemand zoeken die vermist is. Maar als diegene is gevonden mag de naam niet meer te vinden zijn online.” Soms doet de organisatie een verzoek bij Google of rechtstreeks bij de nieuwsaanbieder.

Zo ging het bij een foto die door het ANP vanuit de lucht was gemaakt van de plek waar het lichaam van Anne Faber op dat moment geborgen werd. Een pijnlijke foto, die door veel andere media, waaronder NRC, werd overgenomen. Toen het ANP hoorde over de bezwaren van de familie Faber zijn de foto’s uit het ANP-archief gehaald.

Best ingewikkeld, vindt Faber, om bij gesprekken over Namens de familie steeds voorbeelden uit zijn eigen ervaring te noemen. „Ik kan natuurlijk geen details vertellen over de zaken die we behandelen, maar het is best lastig als je zelf de menselijke factor in een verhaal bent.”