Oudere actrices naar de top als ‘has been’

Vergane roem Renée Zellweger is favoriet voor de Oscar voor beste actrice in ‘Judy’. Hollywood is dol op films over tragische diva’s op leeftijd.

Renée Zellweger als Judy Garland in ‘Judy’.
Renée Zellweger als Judy Garland in ‘Judy’.

Renée Zellweger is dé favoriet voor de Oscar voor beste actrice. In Judy is ze te zien als Hollywood-icoon Judy Garland in haar nadagen. Ze is verslaafd aan drank en pillen en eigenlijk amper meer in staat om op te treden. Toch breekt van tijd tot tijd nog steeds haar fenomenale talent door. Haar jongere vriend Mickey Deans spiegelt Garland ondertussen een weergaloze comeback voor.

Lees ook de recensie van ‘Judy’

Voor leden van de Academy is dat geen onbekend verhaal. Hollywood is altijd dol geweest op films over de tragiek van de sterren van weleer. Zo’n ster is bijna altijd een vrouw. Ouder worden is voor een actrice nog steeds vooral tragisch; veel meer dan voor mannen. Niet zo gek natuurlijk, in een industrie waar oudere acteurs tot op de dag van vandaag gemakkelijker aan het werk blijven dan actrices.

Ironisch genoeg is A Star is Born – in 1954 een van Garlands grootste successen – de voornaamste uitzondering op de regel. In A Star is Born is het nu eens de man die ouder is, niet meer aan de bak komt, aan de drank gaat en de afgrond in kukelt. Meestal is dat andersom. „Ik speel elk jaar wel een actrice die een has been is”, zei Elizabeth Taylor tegen het einde van haar carrière. „Ik ben een geweldig succes in het spelen van has beens.”

Taylor was eind jaren 80 te zien in een van de beroemdste rollen in dit genre: de (fictionele) filmster Alexandra Del Lago in een tv-film van het toneelstuk Sweet Bird of Youth van Tennessee Williams. Als Alexandra bij een testscreening door het publiek wordt uitgelachen tijdens de film die haar grote comeback moet zijn, vlucht ze in drank en hasj. Ze laat zich op sleeptouw nemen door de jonge gigolo Chance, die haar ‘fysieke afleiding’ moet bezorgen. Hij hoopt aan hun verhouding een filmcarrière over te houden.

Voor de kijker is het lastig een precies onderscheid te maken tussen het personage en Taylors eigen turbulente leven. Ook dat hoort bij het genre. Voor Zellweger als Garland geldt tot op zekere hoogte iets vergelijkbaars. Zellweger is zelf een ster die zich enigszins in een vergelijkbare fase van haar carrière bevindt. Haar rol in Judy is haar comeback. Die ambiguïteit – waar begint de rol en eindigt de actrice? – zorgt voor extra spanning.

Ondergang

Helaas was Taylor nog maar een schim van de actrice die ze ooit was, toen ze Sweet Bird of Youth maakte. De filmversie van Sweet Bird of Youth uit 1962 blijft beter overeind, met Geraldine Page als Alexandra en Paul Newman als de gigolo. De drank, de treurnis over vergane roem en schoonheid, de oudere diva en de jongere man, het onvermogen om nog waan en werkelijkheid te onderscheiden; dat zijn allemaal vaste ingrediënten. Maar Tennessee Williams gaf daar een mooie draai aan. Chance is als gigolo van rijke dames net zo afhankelijk van zijn fysieke schoonheid als Alexandra dat misschien ooit was. Hun tragiek is daarom een gedeelde tragiek. Maar zij wint, omdat ze meer heeft dan alleen schoonheid; ze heeft ook persoonlijkheid en talent. Als Chance zijn jeugdige schoonheid verliest is hij echt alles kwijt. Hij heeft nooit enig ander talent gehad dan voor ‘love making’.

Ook origineel: Alexandra stevent nu eens niet af op haar onvermijdelijke ondergang. Aan het einde van het stuk pakt ze zichzelf weer op. Williams had respect voor de veerkracht van de ware sterren. „Legendes sterven niet gemakkelijk, ze gaan heel, heel lang mee – en hun ijdelheid is oneindig”, zo laat Taylor bits weten als Alexandra.

Dat is wel anders in Sunset Boulevard (1950) van Billy Wilder; de wreedste versie van dit showbizzverhaal. Zijn personage Norma Desmond is bij vlagen grotesk; een egoïstisch monster in haar nadagen die in haar eigen werkelijkheid leeft en in de greep valt van waanzin. Ze wordt gespeeld door Gloria Swanson, die ook in werkelijkheid een ster was van de stille film. De brodeloze scenarioschrijver Joe Gillis (William Holden) moet voor Norma een script schrijven waarin ze opnieuw kan schitteren als de jeugdige, verleidelijke prinses Salomé. Vanaf de eerste seconde staat vast dat de vedette en haar minnaar gedoemd zijn. De doem van Sunset Boulevard valt enigszins te vergelijken met het recente Film Stars Don’t Die in Liverpool (2017). Daarin speelt de romance zich af tussen de afgegleden Gloria Grahame (Annette Bening) en haar Britse minnaar Peter Turner (Jamie Bell). Hun liefde wordt bijna volledig overschaduwd door haar terminale kanker.

In een andere klassieker, All About Eve (eveneens 1950), speelt Bette Davis de beroemde actrice Margo Channing, die zowel haar carrière als haar – uiteraard jongere – vriend dreigt kwijt te raken aan een opkomende rivale. Eve Harrington (Anne Baxter) is Margo’s grootste fan. Ze weet zich met gevlij in haar entourage te nestelen. Ondertussen heeft ze het gemunt op Margo’s roem, haar carrière en haar man. Regisseur Joseph L. Mankiewicz laveert met zijn portret van Margo in All About Eve tussen de kille blik van Sunset Boulevard en de empathische blik van Sweet Bird of Youth.

Judy kan zo voortbouwen op een hele reeks voorgangers. Toch voegt de film iets toe aan al de vaste ingrediënten. Judy gaat niet alléén over vergane glorie en tragiek. De film wil ook laten zien waarom Garland zo’n grote ster was, ook nog in haar nadagen. De film toont de diva als een werkende artiest, die drijft op haar eigen doorzettingsvermogen, talent en charisma. Dat is wel betrekkelijk nieuw.