Op veel scholen nog steeds problemen met schoolexamens

Middelbaar onderwijs Van de 104 scholen die de Onderwijsinspectie onderzocht, hield 70 procent zich niet aan de regelgeving over examens. Zo erg als in 2018 bij het VMBO Maastricht waren de problemen echter niet.
Scholieren maken een examen.
Scholieren maken een examen. Foto Chris Ryan/Getty Images

Anderhalf jaar na het examendebacle in Maastricht gaan nog steeds veel scholen niet juist om met hun schoolexamens. Dat blijkt uit dinsdag gepubliceerd onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs. Van ruim honderd onderzochte middelbare scholen, hield 70 procent zich niet aan de wetgeving over examens. Minister Arie Slob (Voortgezet Onderwijs, ChristenUnie) noemt deze uitkomst „verontrustend”.

De helft van de onderzochte scholen gebruikte een programma van toetsing en afsluiting (PTA) dat niet aan de wet voldeed. Er stond bijvoorbeeld niet duidelijk in welke stof aan bod zou komen in de schoolexamens, of het PTA miste verplichte examenonderdelen. Daarnaast hield circa een op de vijf scholen zich niet aan het eigen PTA, bijvoorbeeld door aangekondigde toetsen niet uit te voeren. Verder was bij een op de drie scholen het examenreglement niet op orde.

Ondanks de aangetroffen tekortkomingen, liepen leerlingen op de scholen in kwestie geen risico het centraal eindexamen te missen. De problemen hadden niet „de aard en omvang” van die op het VMBO Maastricht, waar in 2018 veel mis bleek te zijn met de schoolexamens. Scholieren hadden tal van noodzakelijke toetsen niet gemaakt. Daardoor werden kort voor de diploma-uitreiking de examenuitslagen van ruim 350 leerlingen ongeldig verklaard.

Controle

Volgens de Onderwijsinspectie doen schoolbesturen wel hun best problemen te voorkomen, maar hebben ze lang niet altijd de volledige controle over de gang van zaken. Ze moeten erop vertrouwen dat docenten de PTA’s juist uitvoeren, iets dat in de praktijk niet altijd gebeurt. De besturen moeten daarom de boel beter in de gaten gaan houden, vindt de inspectie.

Lees meer over de Maastrichtse examenfarce: ‘Boeken vast op een schip in China, les krijgen vanaf de gang’

Schoolexamens bepalen de helft van het eindcijfer op het diploma van een scholier. Ze bestaan uit verschillende toetsen, zoals tentamens, overhoringen of werkstukken. Scholen maken deze toetsen zelf. In het PTA moet gedetailleerd beschreven zijn welke toetsen er zijn, over welke stof die gaan en hoe zwaar ze meetellen in het schoolexamencijfer.

Een onafhankelijke commissie onder leiding van Geert ten Dam, die in opdracht van de VO-raad onderzoek deed naar de kwaliteit van de schoolexamens, kwam in december 2018 al met een waarschuwing. De controle op de kwaliteit van schoolexamens was onvoldoende en schoolexamens waren vaak vooral een oefening op het centrale eindexamen. Ook de Onderwijsraad wees daar in 2018 op. „Toetsen en examens dragen onvoldoende bij aan de kwaliteit van het onderwijs”, schreef de raad.

Negentig toetsen

De commissie-Ten Dam wees ook op de veelheid aan toetsen: een vmbo-leerling (gemengde of theoretische leerweg) met Nederlands, Engels, wiskunde, biologie, economie en geschiedenis maakt gemiddeld negentig toetsen als onderdeel van het schoolexamen.

Naar aanleiding van het onderzoek van de commissie-Ten Dam hebben scholen hun PTA’s voor dit schooljaar verbeterd, naar nu blijkt nog onvoldoende. Koepelorganisatie VO-raad stelt in een reactie dat „een versnelling van de verbeterslag die scholen hebben ingezet” nodig is. Scholen wijzen zelf ook op de rol van de inspectie: die rekent hen af op de eindexamens.