Kabinet trekt half miljard uit voor aanpak stikstofcrisis

Stikstofuitstoot Met het geld wil minister Carola Schouten onder meer boeren uitkopen en de landbouw verduurzamen.

Minister Carola Schouten op bezoek bij een boer in Gilze. Foto ANP/ Sem van der Wal
Minister Carola Schouten op bezoek bij een boer in Gilze. Foto ANP/ Sem van der Wal

Het kabinet trekt 550 miljoen euro uit voor het aanpakken van de stikstofuitstoot in de landbouw. Minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) zou dat vrijdag bekend maken aan de Kamer, maar het nieuws lekte dinsdag al uit. Haagse bronnen bevestigen het bedrag aan NRC.

Het pakket bestaat uit twee delen. Zo maakt het kabinet 350 miljoen euro vrij voor een uitkoopregeling voor veehouders die veel stikstof uitstoten nabij Natura 2000-gebieden, de zogeheten piekbelasters. Door bedrijven nabij natuurgebieden te laten verdwijnen, moet ook de hoeveelheid stikstof die daar neerslaat afnemen.

Bovenop de uitkoopregeling komt nog eens een bedrag van 200 miljoen euro voor verduurzaming van de sector. Veehouders die hun bedrijf willen voortzetten kunnen straks onder voorwaarden een bijdrage krijgen uit het fonds. Daarmee kunnen ze bijvoorbeeld hun stallen voorzien van luchtwassers en andere oplossingen die voorkomen dat de stikstof het boerenbedrijf verlaat. Over de luchtwassers is echter veel te doen. Wetenschappers twijfelen al lang over de effectiviteit ervan.

Dat Schouten boeren wil gaan uitkopen om zo de veestapel te verkleinen, was al sinds oktober vorig jaar bekend. De vraag was hoeveel geld het kabinet beschikbaar zou stellen en waar het vandaan zou komen.

Niet de gehele 550 miljoen euro die het kabinet nu vrijmaakt voor de landbouw is nieuw. Zo komt er 250 miljoen euro uit een eerder aangekondigd stikstoffonds van een half miljard euro. Dat geld had nog geen bestemming gekregen. De overige 300 miljoen euro voor de landbouw komt uit twee potjes. Vanuit het Klimaatakkoord komt 100 miljoen euro vrij, de rest komt van de begroting van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Lees ook: Hoe is het stikstofprobleem ontstaan en 12 andere vragen

Spanning binnen coalitie

Met de aanpak komt het kabinet tegemoet aan de uiteenlopende wensen van de coalitiepartijen om de stikstofcrisis aan te pakken. Volgens cijfers van het RIVM is de landbouw verantwoordelijk voor 46 procent van alle stikstofneerslag in Nederland. Vanuit het principe om de grootste vervuiler aan te pakken, kijkt het kabinet daarom voor een oplossing nadrukkelijk naar de landbouw.

De discussie daarover leidde de afgelopen tijd tot spanningen binnen de coalitie. D66 presenteerde vorig najaar een plan voor een halvering van de veestapel, terwijl VVD en CDA tegen zo’n gedwongen inkrimping zijn. Zij zien meer in de inzet op technologie en verduurzaming om zo juist boeren die door willen gaan te stimuleren.

Ondertussen greep de oppositie de kans om tijdens deze impasse met een eigen wetsvoorstel met een oplossing voor de stikstofcrisis te komen. Dinsdag presenteerde GroenLinks samen met onder meer Bouwend Nederland een plan voor een forse inkrimping van de veestapel en ruimte voor belangrijke bouwprojecten.

Tweede stoppersregeling

De verwachting is dat het animo voor de dinsdag aangekondigde stoppersregeling van het kabinet groot is onder boeren. Eerder al maakte minister Schouten 180 miljoen euro vrij om varkenshouders in het zuiden en oosten van het land uit te kopen. Deze maatregel was oorspronkelijk bedoeld om geuroverlast tegen te gaan, maar leverde als bijvangst stikstofwinst op.

Lees ook: Vast staat dat een groot aantal varkens verdwijnt

Half januari bleek dat er ruim vijfhonderd van de 4.200 Nederlandse varkenshouders hebben ingetekend op deze eerste regeling, veel meer dan de 350 waarop Schouten rekende. Hoewel nog moet blijken of ook al deze boeren daadwerkelijk willen stoppen, pleit de minister binnen de coalitie al voor uitbreiding van de regeling.