Een uitweg uit de stikstofimpasse, zonder boeren en kabinet

Stikstof Natuurorganisaties én de bouwlobby verschenen dinsdag bij GroenLinks, dat een wetsvoorstel presenteerde om een einde aan de stikstofcrisis te maken.

GroenLinks-leider Jesse Klaver in gesprek met onder meer Maxime Verhagen, voorman van Bouwend Nederland.
GroenLinks-leider Jesse Klaver in gesprek met onder meer Maxime Verhagen, voorman van Bouwend Nederland. Foto Sem van der Wal/ANP

Ze zitten nog wat onwennig bij elkaar, Jesse Klaver en Maxime Verhagen, aan het eind van een lange vergadertafel in de chique Regentenkamer van het Tweede Kamergebouw. Daar zijn ze dinsdagmiddag bijeengekomen om dichter bij een uitweg uit de stikstofcrisis te komen.

En ze zijn niet alleen, de fractievoorzitter van GroenLinks en de voorzitter van lobbyclub Bouwend Nederland, oud-CDA-prominent. Ook aan tafel: Tweede Kamerleden van de linkse oppositiepartijen, de voorzitter van MKB Nederland, een handjevol duurzame boeren. Het is 250 dagen nadat de Raad van State een streep had gezet door het Nederlandse stikstofbeleid, een langdurige oplossing is er nog niet.

Het is een pr-moment dat lijkt afgekeken van het kabinet. De ene na de andere ontevreden groep – boeren, bouwers, natuurorganisaties – werd de afgelopen maanden ontvangen op het Catshuis met broodjes, koffie en televisiecamera’s. Afgelopen week gingen premier Mark Rutte (VVD) en minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie), chef stikstof van het kabinet, nog langs bij boeren op de Veluwe. Grote doorbraken bleven al die keren uit.

Maar dinsdag is het de oppositie die saamhorigheid en daadkracht probeert uit te stralen. De meest ambitieuze partij aan de vergadertafel is GroenLinks, dat gelijktijdig met de bijeenkomst ook een wetsvoorstel presenteert.

De essentie van dat voorstel: de plannen die het kabinet tot nu toe presenteerde gaan nog lang niet ver genoeg. Er moet veel meer geld naar natuurherstel. De veestapel moet fors krimpen, door boeren uit te kopen. En voor belangrijke bouwprojecten moet snel ruimte worden vrijgemaakt.

Het eerste is een duidelijke steunbetuiging aan de aangeschoven natuurorganisaties, het laatste is een toezegging aan Verhagen en zijn bouwlobby. Zo staan de verschillende groepen die tot nu toe voor hun eigen belang opkwamen in de stikstofcrisis – Verhagen stond eind oktober nog in een oranje hesje tussen demonstrerende bouwers op het Malieveld – ineens naast elkaar. En, even belangrijk, tegenover het kabinet. Alle hoofdrolspelers in de stikstofcrisis zijn hier vertegenwoordigd. Behalve het kabinet en de ontstemde boeren, die het stikstofdebat zo domineerden.

Lees ook: Van één boerenfront is geen sprake meer

Oppositie aan de zijlijn

Dat voedt het vertrouwen. „Het besef dat wij al jaren hebben is nu ook bij Maxime Verhagen ingedaald”, zegt een opgewekte Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren). „Dat doet goed.”

En ook de duurzame boerinnen die aanschoven zijn na afloop enthousiast. „En het waren ook nog goede broodjes.”

Al sinds het eerste debat over de stikstofcrisis, voor de zomer van 2019, krijgt het kabinet van oppositiepartijen, ondernemers en boeren het verwijt geen visie of plan te hebben. Samenwerking tussen coalitie en oppositie verliep moeizaam. De PVV en GroenLinks kwamen eind vorig jaar allebei met een noodwet, maar die legde het kabinet naast zich neer. Er kwam een eigen noodwet voor in de plaats, die met de hulp van Henk Ottens partij nipt door de Eerste Kamer werd geloodst.

Dinsdagmiddag lekten de eerste plannen uit die het kabinet in een nieuwe stikstofbrief wil presenteren: het budget voor stoppende boeren wordt opnieuw opgehoogd, net als het geld voor de verduurzaming van boerenbedrijven. Opnieuw staat de oppositie aan de zijlijn.

Verdeelde oppositie

Maar ook die oppositie zelf was lange tijd verdeeld. Dat de linkse partijen en mkb’ers, duurzame boeren en bouwconcerns elkaar nu alsnog kunnen vinden, heeft het kabinet met name aan het uitstel van de voorbije maanden te danken. SP-Tweede Kamerlid Frank Futselaar zegt het zo: „Het kabinet laat zo weinig daadkracht zien dat we graag die van anderen verwelkomen.”

Van een alliantie met links is geen sprake, benadrukt Verhagen na afloop van de vergaderlunch in de wandelgangen van GroenLinks. Hij praat met iedereen. „Zelfs met Baudet.” De leider van Forum voor Democratie ontkent dat sprake is van een stikstofprobleem.

Als er maar íets gebeurt, zegt Verhagen. „Op dit moment wordt alleen maar gekeken naar de vraag: wat is op dit moment haalbaar? En niet naar wat absoluut nodig is.”

Want de tijd dringt, zegt Verhagen. „In 2024 kunnen we er als bouw bovenop zijn, rekent het Economisch Instituut voor de Bouw nu voor. 2024! Als je vier jaar geen omzet draait, is het finito, hè? En als je één maand helemaal geen omzet draait, dan is het óók finito.”

Luister ook naar deze aflevering van Haagse Zaken over de stikstofcrisis