Opinie

Durft Johnson het land als een start-up te runnen?

Brexit Sommige Britten hopen dat Brexit technologische vernieuwing brengt, anderen hopen juist op meer sociale cohesie. De regering van Boris Johnson kan moeilijk beide groepen bedienen, denkt .
Illustratie Hajo

Wie inzicht wil krijgen in de langzaam groeiende spanningen binnen de Britse regering, moet zich in de beleidsargumenten van de afgelopen dagen verdiepen. De kloof is minder eenvoudig dan vaak wordt geopperd: namelijk tussen ‘vrijemarktadepten’ en ‘interventionisten’. Die spanning bestaat eerder tussen de twee visies binnen de regering van Boris Johnson voor het land na de Brexit die maar ten dele met elkaar stroken: het ‘land van de cohesie’ versus het ‘land als start-up’.

Zie onder meer de discussies over de toelating van Huawei tot het Britse 5G-netwerk, de immigratiecontroles en de toekomst van de HS2, het hogesnelheidstreinproject dat Londen met grote steden in het noorden moet verbinden. Aan de ene kant staat het idee van een nieuw op te zetten concurrerende economie met nieuwe hightech-industrieën. Hiertegenover staat de prozaïscher noodzaak om een oplossing te vinden voor de sociale problemen die te voorzien waren bij de uitkomst van de Brexit-stemming.

Voor veel Leavers draaide de Brexit altijd om sociale cohesie, immigratie en soevereiniteit. De mensen die stelden dat er ook een economisch voordeel zou zijn, komen maar moeilijk verder dan dit algemene concept. Voor sommigen zou het dividend bestaan uit nieuwe vrijhandelsakkoorden, vooral met de VS.

Economisch komen de Brexiteers eigenlijk niet veel verder dan de start-upvisie. Daarin wordt het VK noodgedwongen concurrerender, al was dit wrang genoeg hetzelfde argument dat oorspronkelijk ook voor het Britse lidmaatschap werd aangevoerd.

In deze visie dient de Brexit als een dosis adrenaline voor het trage economische hart van het land, al zal er een flinke stoot nodig zijn om de 4,9 procent lagere groei goed te maken die het ministerie van Financiën de komende vijftien jaar verwacht als er een handelsakkoord met de EU komt zoals dat met Canada – wat Johnson nastreeft.

Lees ook: EU geeft Britten weinig speelruimte in ‘surrealistisch’ haastig handelsakkoord

Overgereguleerd Europa

De voornaamste pleitbezorger van het land als start-up is Dominic Cummings, de belangrijkste strateeg van de premier. Hij ziet het Verenigd Koninkrijk als een vrijbuiter die zich losmaakt van een log en overgereguleerd Europa. Een land van innovatie, hoge ambitie, baanbrekende wetenschap en minder bureaucratie – en dat er inderhaast dan wel eens iets sneuvelt, is niet erg. Hij ziet de overheidsuitgaven aan onderzoek en ontwikkeling in vijf jaar tijd verdubbelen tot 18 miljard pond. Toch zijn de omstandigheden niet ideaal. De Britse groei zal vermoedelijk traag blijven. Er zijn beperkte middelen voor visionaire waagstukken.

Dit verhaal staat op gespannen voet met dat over ‘cohesieland’, al is van een oorlog geen sprake. Cummings pleit immers ook voor een nivellering van de Britse economie door investeringen in de infrastructuur van het noorden en de Midlands. Beleid komt vaak tot stand omdat het in beide denkrichtingen moet passen. Zoals de investering in vaardigheden die minister van Financiën Sajid Javid voorstaat. Het nieuwe enthousiasme voor vrije economische zones, zoals bepleit door Rishi Sunak, minister van Economische Zaken in spe, is een cohesiespel voor de regio’s verpakt in de taal van het start-upland.

Protectionistische instincten

Maar niet elke kwestie past zo goed. En nergens is dit duidelijker dan in het handelsoverleg rond de Brexit. De start-upvisie wil verschillen in regelgeving, niet in de laatste plaats voor biotech en wetenschappelijke innovaties. Dat betekent immer een kans om van de regulerende en protectionistische instincten van de EU af te komen. Bestaande bedrijven moeten prijs voor deze vrijheid maar accepteren.

Deze opvatting is vrij van sentiment: sommige ministers praten onbekommerd over de klappen die ‘verouderde bedrijfstakken’ zullen moeten aanvaarden. Maar een land dat zich op cohesie richt, houdt misschien liever vast aan bestaande productiebanen totdat de nieuwe er minder theoretisch uitzien. Nu maken beide partijen zich nog sterk voor een akkoord dat ze allebei willen. Maar voor de Brexiteers lonkt een sterke verleiding tot verdeeldheid. De verhalen die we om onze dromen weven, kunnen zelfs de schrijvers ervan overtuigen.

Het besluit over Huawei, genomen in weerwil van Amerikaanse druk en zorgen over veiligheid, was een overwinning voor start-upland. Want de eis van supersnel breedband-internet voor een concurrerende economie won het van het (beheersbaar geachte) beveiligingsrisico. Start-upland wilde niet langer wachten.

Het HS2-spoorwegproject scoort op het gebied van infrastructuur. Maar tegelijkertijd is het een zorgelijk voorbeeld van een opgepompt, duur en van bovenaf opgelegd troetelproject. Een start-upland kan wel betere manieren bedenken om zijn geld te besteden, maar de aanhangers van het cohesieland willen de HS2. De machtigste voorstander is de Tory-burgemeester van de West Midlands.

Column: Een eiland, ja, maar voor de Europese kust

Kennismigranten

Vorige week kwam de overheid ook met het rapport over een nieuw immigratiestelsel. Aanhangers van het start-upland kunnen wijzen op maatregelen om meer kennismigranten te trekken, maar andere beperkingen op de instroom zijn bedoeld om de binnenlandse lonen te verhogen. Volgens een minister zal dit de productiviteit opdrijven: „Te veel bedrijven zijn verslaafd aan goedkope arbeid en zoeken daarom geen manieren om efficiënter te worden.”

Voor de meeste aanhangers is waarschijnlijk belangrijker dat hogere loonkosten zich vertalen in hogere inkomens. Tot genoegen van de conservatieve arbeiders van het cohesieland.

Maar een efficiënt bedrijf beheerst de kosten. Voeg hierbij ook nog een verhoging van het minimumloon en een uitgestelde verlaging van de vennootschapsbelasting en het investeringslandschap wordt genuanceerder. De digitale-dienstenbelasting op de omzet van de tech-reuzen in het VK is een populaire maatregel die eerlijkheid suggereert – helemaal cohesieland – maar wel een rimpel in de handelsbesprekingen met de VS en niet bepaald aantrekkelijk voor durfkapitalisten.

Waar mogelijk zal de regering proberen haar twee visies te laten overlappen of ze zal in elk geval te zéggen dat ze dit doet. Johnson eet tenslotte graag van twee walletjes. Voorlopig houdt zijn regering het verhaal van het start-upland. Maar als de vereisten botsen, weet hij dat de legioenen die op hem hebben gestemd eerder cohesie-conservatieven dan radicale technocraten waren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.