Reportage

Democraten maken in Iowa valse start met chaos op uitslagenavond

Iowa De aftrap van de Democratische voorverkiezingen ontaardde maandagnacht in chaos toen de telling van de uitslagen vastliep.

Aanhangers van de Democratische kandidaat Pete Buttigieg wachten maandagavond tevergeefs op uitslagen van de Democratische voorverkiezingen in Iowa.
Aanhangers van de Democratische kandidaat Pete Buttigieg wachten maandagavond tevergeefs op uitslagen van de Democratische voorverkiezingen in Iowa. Foto Gray He/AP

De eerste stap in de race naar het Witte Huis is voor de Democraten een gênante struikeling geworden. Maandag konden kiezers in Iowa stemmen in de voorverkiezing van beide partijen, in een getrapt systeem. Als staat met de eerste voorverkiezing in het land is Iowa niet zozeer belangrijk om het aantal afgevaardigden dat hier wordt verdeeld – slechts 41 op een totaal van 3.768 – maar om de symbolische waarde van een eerste overwinning. Win hier, en pers, vrijwilligers en geldschieters komen in drommen op je af. Verlies hier, en de wind blaast ineens recht in je gezicht.

Maar maandag kon geen van de Democratische kandidaten met recht zeggen of-ie gewonnen of verloren had. De lokale partij moest halverwege de avond toegeven dat er „tegenstrijdigheden” waren gevonden in de rapportage vanuit de ruim 1.600 stembureaus. De app waarmee resultaten werden doorgezonden, had niet goed gewerkt. De einduitslag komt „ergens dinsdag”, zei de lokale partijafdeling.

Dus terwijl president Trump om half twaalf ’s avonds ‘BIG WIN’ kon twitteren (bij de Republikeinse voorverkiezingen won hij circa 97 procent), spraken Democratische kandidaten hun aanhang toe zonder enig zicht op hun positie. Het weerhield senator Amy Klobuchar van Minnesota er niet van te zeggen dat zij „boven verwachting gepresteerd” heeft. Of oud-burgemeester Pete Buttigieg om te zeggen: „Iowa, je hebt de wereld versteld doen staan.”

Lees ook dit artikel over de voorspellende waarde van de Iowa caucuses

Ex-vicepresident Joe Biden („wij hebben ons deel van de afgevaardigden hier gekregen”) richtte een boze brief aan de partij in Iowa, waarin hij „volledige uitleg” eist. Als een niet-officiële telling klopt, die zijn meest linkse rivaal Bernie Sanders liet uitgaan, heeft Biden alle reden zo de aandacht af te leiden. Op basis van 40 procent van alle stembureaus berichtte Sanders dat hij de meeste stemmen kreeg: circa 29 procent. Buttigieg zou tweede worden met 25 procent, senator Elizabeth Warren derde (18 procent) en daarna pas Biden (15 procent).

Tjeminee, klinkt het in de zaal

De verkiezingen in Iowa hebben de vorm van een caucus, waarbij kiezers hun stem laten gelden door in een zaaltje of schuur fysiek plaats te nemen in de groep van de kandidaat van hun keuze. Zo ook in de bovenzaal van het Tsjechisch en Slowaaks museum in Cedar Rapids, waar de deuren maandagavond stipt zeven uur sluiten.

Eén groep heeft direct de handen over elkaar en kan rustig afwachten: de kiezers van Sanders barsten uit hun hoek. De wijk op de westoever van de Cedar is er een van fabrieken en opslagterreinen. Er staan houten huizen aan onverharde straten, maar ook luxe appartementen. In 2008 heeft een overstroming tientallen van de armste huizen weggespoeld en hun bewoners zijn vervangen door rijkere. Dat heeft de buurt veryupt, maar ook verjongd.

Dat kan een verklaring zijn voor de omvang van de groep-Sanders: de senator uit Vermont heeft een grote aantrekkingskracht op jonge kiezers. Hij drukte zijn aanhang de afgelopen dagen niet voor niets op het hart te zorgen voor een hoge opkomst. „Bij een hoge opkomst winnen wij, bij een lage opkomst verliezen we.”

In de met hoogpolig tapijt bedekte zaal van dit stembureau 34 kijkt een man met een sticker van ‘Amy’ op zijn borst naar de hoek van Sanders. „Tjeminee”, ontvalt hem. „Als dit in de hele staat zo is…” Sanders is het buitenbeentje in het veld van acht kandidaten die in Iowa meedoen bij de Democraten. In de eerste plaats is hij geen senator namens de partij, maar ‘onafhankelijk’. In de tweede plaats schilderen andere Democraten hem af als een kandidaat die zo radicaal-links is dat hij geen kans zou maken om Trump te verslaan.

Onder een banier van de ijzerwerkersvakbond zit een dozijn oudere aanhangers van Biden, de ‘aanvoerder’ bijt op haar lip. Ze zien de bui al hangen. Deze zaal met 229 kiezers kiest zes lokale afgevaardigden, die later op hun beurt de 41 statelijke gedelegeerden kiezen die in juli naar de landelijke partijconventie gaan om de presidentskandidaat te kiezen. Dat betekent dat een kandidaat hier bij een kiesdrempel van 15 procent minstens 35 stemmen moet halen om één afgevaardigde te krijgen.

Kleine kluitjes

Het oosten van Iowa telt enkele grote steden en is (dus) progressiever dan het rurale westen. Aan de linkerkant van de zaal staan de aanhangers van Sanders en Warren, de meest progressieve kandidaten, in tientallen bijeen. Aan de rechterkant staan kleine kluitjes voor gematigde gegadigden Buttigieg, Biden, Klobuchar, met tussen hen in welgeteld zes jonge kiezers voor Andrew Yang. Na de eerste ronde heeft geen enkele middenkandidaat 35 stemmen behaald.

Zij krijgen na de eerste ronde nog een kwartier om elkaar over te halen meerderheden te vormen. Dat betekent dat kiezers die binnenkwamen met een uitgesproken voorkeur voor de ene kandidaat nu moeten overwegen een andere te kiezen. Wat er nu gebeurt houdt het midden tussen koehandel en apenkooi. Overal staan mensen te smoezen om mede-Democraten over te halen naar hun hoek te komen. In de hoek van Buttigieg telt Kylie Goldberg, een recruiter voor IT-bedrijven, haar aanhang. Ja, roept ze, „36!” Als ze voor de zekerheid nog eens telt, komt ze maar tot 30. „Jezus, ik krijg een hartaanval”, zegt Jenny Becker, aanvoerder van team-Klobuchar.

„Iedereen behalve hem”, zegt beurshandelaar Zay Turner-Ford en hij wijst naar de Sanders-hoek waar zeker honderd mensen staan. „Begrijp me goed, ik ben gek op zijn ideeën, maar hij maakt geen schijn van kans tegen Trump.” Hij kiest uiteindelijk voor Amy Klobuchar. Een vrouw die overstapt van Biden naar Buttigieg zegt dat Sanders haar te zeer aan Trump doet denken: „Simpele beloften, nooit samenwerken om ze te verwezenlijken.”

Tegen half tien is de caucus volbracht en heeft Sanders drie afgevaardigden, Warren, Klobuchar en Buttigieg krijgen er ieder één. De aanhang van Biden, de man die nog altijd aan kop gaat in de meeste nationale peilingen, is volkomen versplinterd. In de laatste ronde krijgt hij nog maar één enkele stem, de rest van zijn kiezers is overgelopen naar anderen.

Mike Becker, echtgenoot van de aanvoerder van team-Klobuchar, ploft met zijn Warren-sticker neer op een stoel. „Het ligt helemaal uit elkaar”, zegt hij. Stemt hij in november hoe dan ook op de Democratische kandidaat? Ook als het Joe Biden of Bernie Sanders wordt? „Joe Biden, zeker”, zegt hij. „Bernie? Ja. Ja. Toch.”

Diep in de nacht – Biden is al aangekomen in New Hampshire, waar over een week de volgende voorverkiezing wordt gehouden – deelt de partij in Iowa mee dat de uitslagen „dinsdagochtend” volgen.