‘Jullie hebben de Deltawerken, maar zo’n riviertje als de Maas krijgen jullie niet in bedwang’

Zap Oprukkende Maasmodder en eigenwijze overstromingssceptici in ‘Hoog water’, 25 jaar na de overstroming van de Maas in Zuid-Limburg. Met een rapport van acht miljoen gulden houd je de rivier niet tegen.

Borgharen evacueert begin 1995 in ‘Hoog water’.
Borgharen evacueert begin 1995 in ‘Hoog water’. Foto BNNVARA

De dag waarvan je wist dat deze in het verschiet zou liggen, in tijden van opwarming van de aarde en de bijbehorende stijging van de zeespiegel: wassend water dat plotseling opkomt, mannen die zich in de stroom vastklampen aan verkeersborden voor ze door een marinehelikopter worden gered, een massa-evacuatie van 250.000 mensen. Dit is wat een klein landje in een rivierdelta bij de zee te wachten staat. Maak uw borst maar nat, of nee, uw borst wordt vanzelf nat voor het water u aan de lippen staat.

Apocalyptische beelden maandag bij NPO2, maar ze waren 25 jaar oud. In de korte reeks Hoog water belicht BNNVARA hoe rivierwater in de winter van 1995 op grote schaal buiten zijn oevers trad. Een interessant en niet onbelangrijk onderwerp. Zien we in deze watervlucht een voorafschaduwing van wat ons veel vaker te wachten staat?

Intussen ging de voice-over van het Hoog water rap kopje onder, door te reppen van een dreigende watersnood „van ongekende proporties”, wat met 1953 in het achterhoofd belachelijk is.

Eigenwijsheid

Niet dat het een pretje was in Borgharen en Itteren, de dorpen in een bocht van de Maas boven Maastricht, die aan het begin van de overstroming hard werden getroffen. Meneer pastoor ging de deuren van de overstromingssceptici langs, of zoals ze in de kerk heetten „de mensen die door eigenwijsheid en leeftijd de ernst niet willen inzien”.

Er werden talloze verhalen over vieze Maasmodder verteld, over strepen op het behang, over water dat tussen de vloerplanken door vanuit de kruipruimte naar binnen kwam. Een man had ’s nachts zijn koelkast bij wijze van verhoging op een lege emmer gezet. Omgevallen.

Behalve oude beelden van het Journaal en de lokale omroep, die extra uitzond „vanwege de kuren van de Maas”, hebben de makers van Hoog water veel amateurbeelden verzameld. Sommige mensen zijn opnieuw bezocht, zoals een hoogzwangere vrouw die twee weken voor haar uitgerekende datum uit haar huis was gehaald en destijds weigerde verslaggevers te vertellen welke naam ze voor haar kind in gedachten had. Overstromingsbaby Joey bleek vierentwintig jaar later te zijn uitgegroeid tot een jongeman van imposante schoonheid.

Beleidsramp

Niet dat ze in Itteren geen ervaring met hoogwater hadden. In de goede oude tijd baden kinderen voor het moment waarop er tien centimeter Maas in de straten zou staan, want dan gingen de scholen dicht. Dat punt werd begin 1995 vlot gepasseerd. In een paar dagen kwam het water razendsnel omhoog. De zachte hand van de geestelijkheid werd opgevolgd door stevig aanpakkende militairen. Een van hen had net twee katten zijn truck in getild toen hij, sjekkie in de mond, met zeer on-Limburgse tongval vroeg: „Heb je ook nog goudvissen?”

Elke natuurramp is op zijn eigen manier ook een beleidsramp. Waar is de overheid tekortgeschoten? „In België hebben ze gewoon dijken gebouwd”, constateerde iemand. In Nederland was acht miljoen gulden aan een rapport uitgegeven, maar daar hou je het water niet mee buiten de deur. „We hadden liever voor twee miljoen een dijk gehad.” Bij die klachten hoort een gevoel van miskenning, dat sterk lijkt op dat van de onder aardbevingen zuchtende Groningers.

Want kan het ‘die zakken’ in Den Haag wel schelen wat er met de mensen in de provincie gebeurt? Zoals een van de slachtoffers het bepaald kernachtig uitdrukte: „Jullie hebben daar boven de Deltawerken, maar zo’n klein kutriviertje als de Maas krijgen jullie niet in bedwang.” Waarvan akte.

Correctie (5/2): in een eerdere versie van dit artikel was sprake van „een watersnood van ongekende proporties”, waar het in het aangehaalde citaat ging om de dreiging van een watersnood. Dat is hierboven aangepast.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.