In China moeten civetkat en slangengal van het menu

Chinese eetcultuur Bushmeat, vlees van exotische wilde dieren, geldt in China als delicatesse maar is vermoedelijk de oorzaak van de verspreiding van gevaarlijke virussen.

Exotisch vlees, zoals hond, wordt aangeboden op Zuid-Chinese markten. Ook dieren als kikkers, civetkat en waterrat (zie foto's hieronder) worden gegeten.
Exotisch vlees, zoals hond, wordt aangeboden op Zuid-Chinese markten. Ook dieren als kikkers, civetkat en waterrat (zie foto's hieronder) worden gegeten. Foto’s AFP/Getty Images

Een permanent verbod op de handel in wilde dieren, zou dat ervoor kunnen zorgen dat het Wuhanvirus de laatste gevaarlijke virusziekte is die voortkomt uit de Chinese eetcultuur? Ook in China zelf gaan daartoe stemmen op.

„We moeten de vicieuze cirkel van wilde dieren naar dodelijke plaag op een fundamentele manier doorbreken”, schreef de overheidsspreekbuis China Daily nadat de regering vorige week een onmiddellijk, maar tijdelijk verbod had ingesteld. Wilde dieren mogen tot de crisis voorbij is niet meer worden verkocht op markten, in supermarkten, restaurants en via webwinkels.

De partijtop verordonneerde maandag „krachtige maatregelen om illegale wildmarkten te bestrijden”. Hoewel onduidelijk bleef hoe die maatregelen eruit moeten zien, lijkt de virusuitbraak aanleiding genoeg te bieden voor deze opdracht. Virologen vermoeden dat vleermuizen het virus hebben overgedragen aan wilde dieren die werden verhandeld en geslacht op de Huanan-markt in Wuhan, waar de meesten van de eerste patiënten werkten.

Wilde dieren in veel te kleine kooitjes op een plek waar ook levende kippen en eenden te koop worden aangeboden: het is vooral in het zuiden van China niet ongewoon. Het vlees wordt niet alleen gewaardeerd als exotische delicatesse, maar ook omdat het eten ervan een gunstig effect op de gezondheid zou hebben. Wrang genoeg ziet het ernaar uit dat door de handel in wilde dieren nu ruim 20.700 mensen ziek zijn geworden; dat was dinsdag het nieuwste aantal bevestigde coronaviruspatiënten. Zo’n 425 patiënten zijn inmiddels aan de ziekte bezweken.

Veel virusziekten vinden hun oorsprong in dieren. De longziekte SARS is vermoedelijk in vleermuizen ontstaan en toen via civetkatten in China overgedragen op de mens. Het coronavirus MERS, dat vooral in het Midden-Oosten opduikt, komt waarschijnlijk van dromedarissen. En de overdracht van ebola op de mens ligt vermoedelijk in het eten van vleermuizen, apen en ander bushmeat.

Tijdens de SARS-epidemie stelde de Chinese overheid een tijdelijk verbod in op de handel in wilde dieren, tot de crisis voorbij was. Daarna werd alles weer als vanouds.

Foto AFP

Foto AFP

Slangengal

Eten is in China sterk verbonden met het behouden of herstellen van de gezondheid: aan veel voedingsmiddelen worden specifieke helende krachten toegekend. Slangengal bijvoorbeeld zou goed zijn voor de ogen, de bloedsomloop en de algehele vitaliteit. De gal, die bijzonder bitter smaakt, wordt bij voorkeur voor de ogen van de klant uit een levende slang gesneden – alles zo vers mogelijk – en dan vermengd met sterke alcohol geserveerd.

Een koopman op de Huanan-markt bood volgens de website van zijn bedrijf Dazhong onder andere civetkatten, wolvenjongen, vossen en krokodillen aan. Zulk vlees is niet goedkoop: het is het soort voedsel dat rijke Chinezen graag serveren aan hun zakelijke klanten om indruk te maken.

Lees ook: Helpen mondkapjes? En vijftien andere vragen over het Wuhanvirus

„Het gaat maar om een heel klein deel van de Chinezen dat zo eet”, zegt Rebecca Wong telefonisch. Zij is onderzoeker aan de City University of Hong Kong, gespecialiseerd in de illegale Chinese handel in wilde dieren. „En die groep verandert. Van mijn studenten vindt 99,9 procent het walgelijk, wegens de wreedheid waarmee de dieren behandeld worden en de slechte hygiëne. Zij hebben ook het geld niet om dit vlees te betalen. Het probleem ligt bij hun ouders.”

Op korte termijn zal een verbod zeker helpen, denkt Wong. „Nu zijn de mensen bang en zullen ze wilde dieren vermijden. Tijdens de SARS-uitbraak lieten ze de civetkatten ook links liggen. Maar na negen maanden was die voorzichtigheid voorbij.”

Wong heeft de afgelopen jaren veel over het onderwerp gesproken met mensen in Zuid-China. „Hun redenering om weer wilde dieren te eten is: we hebben SARS overwonnen, de ziekte is verdwenen. Daarna vergeten ze dat het gebeurd is. Dat is waarschijnlijk menselijk.” Het Wereldnatuurfonds heeft mede daarom opgeroepen tot een permanent verbod op het gebruik van wilde dieren als voedsel, medicijn of huisdier.

Maar ook een permanent verbod zal onvoldoende zijn, voorziet Wong. „Zolang de vraag er is, zullen mensen een manier vinden om aan deze producten te komen. Kijk naar de handel in ivoor. Die is sinds 2017 verboden in China, maar ik vind volop ivoor op de zwarte markt.” Volgens onderzoek van de Verenigde Naties gaat er wereldwijd zo’n 20 miljard dollar per jaar om in de illegale handel in wilde dieren of delen ervan. De winsten zijn hoog, de pakkans laag.

Foto Zuma press

Cultuuromslag

Er is in China dus een cultuuromslag nodig, waarbij consumenten onder andere het geloof in de medicinale werking van dierlijke producten kwijtraken. Er zijn wel campagnes, vooral door ngo’s, zegt Wong, bijvoorbeeld over de onzin van het gebruik van neushoornhoorn. „Vergelijk het met campagnes tegen roken. Het helpt een beetje.” 

Een verbod staat of valt met de handhaving op lokaal niveau, aldus de onderzoeker, en daar heeft het tot nu toe aan geschort. De handel in een groot deel van de op markten aangeboden soorten ís al verboden. „Tot nu toe hoefden verkopers zich geen zorgen te maken. Ze werden toch niet gepakt.”

Het zou kunnen dat de regering naar aanleiding van deze crisis radicaal ingrijpt en dat weet vast te houden, denkt Wong: China is nu een wereldmacht en kan zich de huidige reputatieschade eigenlijk niet permitteren.

Bovendien is het gebruik van internet nu veel groter dan ten tijde van SARS, wat ook kan helpen bij de handhaving. Maar ze acht de kans groter dat de aandacht op een zeker moment weer verslapt. „En dan komt er weer een nieuw virus.”