Zwakke wijken zijn te redden

Volkshuisvesting Het gaat slecht met slechte wijken. Maar er is iets aan te doen: van renovatie tot meer politie in de wijk.

Een huis in Rotterdam-Zuid.
Een huis in Rotterdam-Zuid. Foto Robin Utrecht

Getto’s in Nederland? Corporatiekoepel Aedes waarschuwde er maandag voor, nadat uit onderzoek bleek dat het slecht gaat met de zwakste wijken van Nederland. De leefbaarheid in deze buurten gaat achteruit, terwijl het in betere wijken steeds beter gaat.

Een van de auteurs van het rapport, Jeroen Frissen van Circusvis, een adviesbureau voor corporaties, maakt zich zorgen. „De tweedeling wordt steeds groter.” Maar zijn medeauteurs en hij opperen ook oplossingen in hun rapport om het tij te keren. De vier belangrijkste:

Lees ook: ‘Als er niets verandert, ontstaan er getto’s’

1 Investeer in de kwaliteit van corporatiewoningen

Het verbeteren van wijken begint met het verbeteren van het aangezicht van de wijk en van de huizen. Het helpt echt als de woningen er aan de binnen- en buitenkant goed uit zien, zegt Frissen, dus geen vocht meer in de muren, of schimmel aan het plafond. „Dit is een beproefd recept dat aantoonbaar werkt”, zegt Frissen. Hij roept corporaties op meer geld te investeren in onderhoud en renovaties, anders willen er überhaupt geen mensen in deze wijken wonen.

Corporaties willen wel, zegt Aedes-bestuurder Hester van Buren, zelf bestuursvoorzitter van de Amsterdamse corporatie Rochdale, „maar ze zitten altijd in een spagaat”. Ze somt op: corporaties moeten nieuwe huizen bouwen, bestaande woningen verduurzamen en huren betaalbaar houden. „En het Rijk heeft ons in de vorm van de verhuurdersheffing belastingen opgelegd. Je kunt geld maar één keer uitgeven, dus kunnen we de kwaliteit van woningen niet altijd prioriteit geven.”

De overheid is doorgeschoten, zegt ook Tweede Kamerlid Henk Nijboer (PvdA). „We hebben de woningcorporaties teveel aan banden gelegd en te weinig armslag gegeven. De verhuurdersheffing kost corporaties jaarlijks 2 miljard euro en was bedoeld als crisismaatregel, maar is niet omgebouwd tot een investeringsvehikel voor corporaties om te investeren in leefbaarheid en betaalbare woningen. Dat moet alsnog gebeuren. ”

2Zorg voor goed sociaal beleid

Goed sociaal beleid is de „allerbelangrijkste” oplossing, zegt Frissen. „In deze wijken zie je grote concentraties van kwetsbare mensen met diverse problemen die daarvoor hulp nodig hebben.”

Want een opgeknapte wijk is een goed begin, maar niet voldoende. Zo heeft het beleid om mensen met psychische aandoeningen minder vaak op te nemen in instellingen niet geleid tot een hogere kwaliteit van leven voor deze personen, bleek in december 2019 nog uit onderzoek. „Mensen met psychische of gezondheidsproblemen moeten echt niet altijd in een zorginstelling zitten”, zegt Van Buren. „Maar zorg dan voor goede begeleiding daarbuiten.” Die is deels wegbezuinigd.

Ook mensen zonder werk of sociaal netwerk kunnen nergens meer op terugvallen, zegt Frissen: „De melkertbanen, de buurthuizen, de dagbestedingen, de wijkteams. Daar moet weer meer geld voor beschikbaar komen.”

Minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) onderkent dat „dat de inzet nodig is van alle partijen, zoals gemeenten, politie en zorgpartijen”, schrijft ze in een reactie aan NRC. Maar, schrijft ze, „de regierol ligt bij gemeenten”.

In oktober schreef ze de Tweede Kamer al dat ze werkt aan een plan voor de „gebieden waar de leefbaarheid en veiligheid onder druk staat”. Voor de zomer wil ze met een wetsvoorstel komen dat het „makkelijker maakt voor corporaties om bij te dragen aan leefbaarheid”. Zo moet het bijvoorbeeld mogelijk worden dat corporaties geld investeren in activiteiten waardoor bewoners elkaar ontmoeten.

3Creëer gemengde buurten en steden

„Monotone wijken zijn kwetsbare wijken”, zegt Frissen. Hij pleit voor gemengde buurten en vindt dat corporaties en gemeenten zich beter moeten inspannen om hun woningaanbod en bewoners diverser te maken. Bijvoorbeeld door sociale huurwoningen in duurdere wijken te bouwen. „Alleen zo voorkom je banlieues zoals in Frankrijk”, zegt hij.

Corporaties wijzen echter naar de Woningwet, die voorschrijft dat ze nauwelijks woningen mogen toewijzen aan middeninkomens en geen middenhuurwoningen mogen bouwen. „We willen wel, maar we mogen niet”, zegt Van Buren. Regeringspartij D66, pleit voor ombuiging van het beleid. „Zodat er echt gemengde wijken komen”, aldus D66-woordvoerder, Jessica van Eijs. Ook het CDA en de PvdA willen corporaties meer mogelijkheden bieden. „Ze moeten de middelen krijgen om weer meer diversiteitsbeleid toe te passen”, zegt CDA-Tweede Kamerlid Erik Ronnes.

Minister Van Veldhoven schrijft dat de ruimte die corporaties hebben om middeninkomens een huis te bieden „nog weinig wordt gebruikt”. Volgens Van Veldhoven kan „een gemengdere samenstelling bijdragen aan de leefbaarheid”. Ze komt binnenkort met een wetsvoorstel dat het aandeel woningen dat corporaties mogen toewijzen aan midden- en hogere inkomens verhoogt van 10 naar 15 procent.

„Dat is een van de oplossingen, maar het is niet genoeg”, zegt Van Buren. „Want we willen ook middeldure nieuwbouw neerzetten.” Frissen pleit voor een verhoging van de sociale huurgrens naar 900 euro, „zodat ook middeninkomens een plekje in de sociale sector kunnen vinden”.

Niet alle experts zijn het met Frissen eens dat gemengde wijken de oplossing zijn. Maandag stelden twee stadsgeografen van de Universiteit van Amsterdam in Trouw dat gemengde wijken leiden tot gentrificatie, en dat arme huishoudens daarmee uit hun eigen buurten worden weggejaagd. „Dat baart me wel zorgen, het moet niet zo zijn dat alle koffietentjes veranderen in een Starbucks”, geeft Van Buren van Aedes toe. „Het is belangrijk dat we zorgen voor een goed evenwicht.”

4Pak criminaliteit aan

Zwakke wijken zijn een voedingsbodem voor criminelen, ziet Frissen. Liefst 20 procent van de bewoners van deze wijken is bang beroofd of overvallen te worden, drie keer zoveel als elders. „Kwetsbare mensen zijn gevoelig voor criminele ritselaars. En zolang criminaliteit en snel geld een lonkend perspectief zijn voor mensen voor wie het via werk of school niet lukt, werkt het ontwrichtend voor de hele buurt.”

Dat vindt ook Kamerlid Ronnes (CDA), die wijst op de geringe aanwezigheid van agenten: „De onderbezetting van de politie in moeilijke wijken is enorm.”

Van Buren ziet bij de aanpak van criminaliteit een belangrijke rol voor corporaties. „Wij komen daar, we zijn de ogen en de oren in de wijk, zo kunnen we in een vroeg stadium criminaliteit signaleren en doorgeven aan de politie.”