Succesverhaal van ‘Telecom Cowboy’ eindigde in celstraf

Bernie Ebbers (1941-2020) Ebbers joeg telecombedrijf WorldCom een van de grootste faillissementen in de Amerikaanse geschiedenis in.

Ebbers werd in 2005 veroordeeld, onder meer voor boekhoudfraude bij zijn bedrijf WorldCom
Ebbers werd in 2005 veroordeeld, onder meer voor boekhoudfraude bij zijn bedrijf WorldCom Foto Peter Foley/EPA

Van lieveling onder aandeelhouders, naar weggekwijnd in de gevangenis. De zondag op 78-jarige leeftijd overleden Bernard (Bernie) Ebbers wordt verantwoordelijk gehouden voor een van de grootste boekhoudschandalen ooit in de VS. Zijn succesverhaal WorldCom bleek in 2002 dubieuze leningen te verstrekken aan Ebbers en valse bedrijfsresultaten op te geven. De onthulling kwam in een tijd waarin ook bij andere zakenlieden realiteitszin bleek te ontbreken: energiebedrijf Enron en U.S. Foodservice, dochter van Ahold, bleken ook cijfers op te poetsen. Ebbers was kort voor zijn overlijden vervroegd vrijgelaten vanwege zijn gezondheid, na twaalf jaar gevangenisstraf.

Bernard Ebbers werd in de zomer van 1941 geboren in de Canadese plaats Edmonton. De boomlange Canadees had bijbaantjes als melkboer en uitsmijter en kon uiteindelijk dankzij een basketbalbeurs een studie lichamelijke opvoeding en later rechten doen aan de universiteit van Mississippi. Ebbers werd ondernemer en bouwde een kleine motelketen op. In 1983 kreeg hij met andere regionale ondernemers de kans om het kleine telecombedrijfje Long Distance Discount Service te kopen. „De enige ervaring die Bernie eigenlijk had, was telefoneren”, memoreerde een directielid van WorldCom in 1997 over de beginjaren, aldus The New York Times.

Ebbers boekte succes door een agressieve opkoopstrategie van concurrenten en door te snoeien in kosten. Hij doopte het bedrijf om tot WorldCom en wist met aandelen het grotere Amerikaanse MCI over te nemen, een telefonieaanbieder voor consumenten. WorldCom groeide uit tot een van ’s werelds grootste telefonie- en internetbedrijven, met tachtigduizend werknemers.

Het werd steeds duidelijker dat Ebbers dollartekens in zijn ogen had. In 1997 beschreef hij zijn missie als volgt: „Ons doel is niet meer marktaandeel of om over de hele wereld vertegenwoordigd te zijn. Ons doel is dat het aandeel nummer één wordt op Wall Street.” Ebbers was geliefd onder beleggers en had de bijnaam Telecom Cowboy, vanwege zijn spijkerbroeken, sigaren en cowboyschoenen.

Goochelen met cijfers

Eind jaren negentig was WorldCom 185 miljard dollar waard. Ebbers leende meer dan 400 miljoen dollar van banken, geld dat hij bijvoorbeeld uitgaf aan panden, een enorme boerderij in Canada en cadeaus voor vrienden. Als onderpand voor zijn leningen gebruikte hij zijn aandelen in WorldCom. Hij kwam in de knel toen dat aandeel, net als dat van andere telecombedrijven, na 1999 begon te kelderen. Dat maakte ook dat WorldCom nog maar moeilijk geld kon lenen voor overnames.

Ebbers wist de medewerkers van WorldCom zo ver te krijgen hem geld te lenen. De waarde van dit steunprogramma aan leningen en garanties nam toe tot zo’n 400 miljoen dollar. Tegelijk werd gegoocheld met cijfers om de koers kunstmatig hoog te houden. Kostenposten werden verstopt, en opbrengsten sterk overdreven. De boekhoudfraude van het bedrijf betrof uiteindelijk 11 miljard dollar.

Kort nadat de Securities and Exchange Commission, de Amerikaanse toezichthouder op de effectenbeurzen, in maart 2002 een onderzoek instelde naar WorldCom werd Ebbers weggestuurd. Een paar maanden later moest het bedrijf uitstel van betaling aanvragen.

Een interne onderzoekscommissie stelde vast dat een groot aantal medewerkers binnen het bedrijf in meer of mindere mate wist van het wanbeleid. Een oorzaak voor het onderlinge zwijgen was de bedrijfscultuur. De druk om almaar te focussen op geld verdienen was groot, en personeel werd aangemoedigd hoger geplaatste collega’s blind te vertrouwen en afwijkende meningen te ontmoedigen. Die cultuur begon rechtstreeks bij Ebbers, die de financiële resultaten eiste die hij had beloofd aan aandeelhouders.

In de rechtszaal wees Ebbers naar zijn medewerkers. Die zouden de torenhoge kosten van WorldCom ook voor hem hebben verhuld. Hij zei financiën en boekhouden „niet te snappen”. Daar had hij tijdens zijn studie nooit vakken over gevolgd. Maar voormalig werknemers verklaarden dat juist Ebbers hen had opgedragen om de financiële resultaten van Worldcom op te poetsen. In 2005 werd hij veroordeeld tot 25 jaar celstraf. Afgelopen najaar ging zijn gezondheid achteruit: hij was blind geworden, had hartproblemen en werd volgens zijn familie dement.