EU geeft Britten weinig speelruimte in ‘surrealistisch’ haastig handelsakkoord

Handelsbesprekingen EU-onderhandelaar Michel Barnier waarschuwde de Britten maandag: een handelsakkoord is alleen mogelijk als het Verenigd Koninkrijk niet te veel wil afwijken van EU-regels.

EU-onderhandelaar Michel Barnier, maandag tijdens zijn persconferentie.
EU-onderhandelaar Michel Barnier, maandag tijdens zijn persconferentie. Foto Kenzo Tribouillard

De scheiding mag geregeld zijn, het opstellen van de omgangsregels wordt minstens zo ingewikkeld. Drie dagen nadat de Britten de Europese Unie officieel verlaten hebben, schetste Brussel maandag in duidelijke bewoordingen hoe het de toekomstige relatie met het Verenigd Koninkrijk voor zich ziet.

De Fransman Michel Barnier, die namens de EU ook de vorige fase van de onderhandelingen leidde, presenteerde in Brussel het conceptmandaat voor de onderhandelingen.

Het uitgangspunt van de EU is helder: als het Verenigd Koninkrijk een handelsakkoord zonder quota en heffingen wil, zal het zich aan EU-standaarden moeten houden. „Concurrentie is goed”, aldus Barnier, „maar die moet wel open en eerlijk zijn”.

Het zogeheten ‘gelijke speelveld’ is voor Brussel heilig. Juist omdat, aldus Barnier, het om een land gaat dat zo dichtbij ligt en zo verweven is met de EU-economie. In het bijzonder noemt Brussel Europese staatssteunregels waar de Britten zich aan zullen moeten houden.

Felle onderhandelingen

De mate waarin de Britten kunnen, en daadwerkelijk zullen, afwijken van EU-regels wordt de kern van wat naar verwachting felle onderhandelingen zullen worden. Loskomen van die regels was een van de beloftes van de Brexit. De EU benadrukt echter steeds dat hoe meer het VK wil afwijken, hoe beperkter de toegang tot de Europese markt zal zijn.

Het fundament van de afspraken, zo schetste Barnier, zal een mechanisme moeten zijn dat toezicht houdt en ingrijpt bij schendingen. „Als de ene partij zijn verplichtingen niet nakomt, moet de ander in staat zijn snel te reageren.” Ook het Europees Hof van Justitie zal daarbij een rol moeten krijgen – een schrikbeeld voor fanatieke Brexiteers.

Een tweede voorwaarde voor het ‘ambitieuze akkoord’ waar de EU op inzet, zijn duidelijke afspraken over de visserij. Voor lidstaten als Frankrijk en Nederland is toegang tot de rijke Britse visgronden een harde eis. Door een breder handelsakkoord afhankelijk te maken van afspraken over vis, hoopt de EU die toegang in de toekomst te garanderen.

CETA-akkoord

In Brussel wordt ervan uitgegaan dat mogelijke afspraken uiteindelijk zullen lijken op het CETA-akkoord dat met Canada is overeengekomen. Maar, zo benadrukte Barnier maandag: elk akkoord heeft zijn eigen kenmerken, het VK kan nergens van uitgaan.

Later deze maand zullen de lidstaten naar verwachting akkoord gaan met het mandaat, waarna de onderhandelingen in maart kunnen beginnen. Omdat de Britse premier Boris Johnson heeft aangekondigd de transitieperiode niet te willen verlengen tot na 31 december van dit jaar, is de tijd om een akkoord te bereiken, in de woorden van een EU-ambtenaar, „surrealistisch kort”.

Lees ook: ‘Nederland heeft misschien wel de beste kaarten om in het Britse gat te stappen’

Normaal gesproken praat de EU jaren over een handelsakkoord en duurt de ratificatie ongeveer net zo lang. Vooralsnog benadrukt Brussel in te zetten op een breed akkoord, met afspraken over onder meer goederen, diensten en samenwerking op het gebied van veiligheid. Maar achter de schermen wordt er al van uitgegaan dat niet alles voor het eind van het jaar geregeld zal kunnen worden en onderdelen later moeten worden uitonderhandeld.

Realiseer je goed, zei Barnier, zich duidelijk richtend tot beide kanten van het Kanaal: „Het wordt vanaf januari hoe dan ook niet ‘business as usual’.” Zelfs al slagen beide partijen erin een akkoord te bereiken dat heffingen voorkomt, dan nog zullen goederen gecontroleerd moeten worden en zijn Britse banken niet zomaar welkom op de Europese markt. Barnier: „Bedrijven moeten zich nu aanpassen aan deze nieuwe realiteit.”

Bovendien blijft de mogelijkheid dat het niet lukt een akkoord te bereiken reëel. De EU en het VK vallen dan terug op regels van de Wereldhandelsorganisatie: importtarieven en strenge controle bij de grenzen. De Europese Commissie liet maandag ook weten: de voorbereidingen voor ‘No Deal’ staan nog altijd klaar.