Een makkie voor wie niet mee schaatste

Elfstedentocht bekijkt nieuw (kleuren)beeld van de Elfstedentocht uit 1954, die zijn vader bijna had gereden.
Jongh, Arjan de

De Elfstedentocht 1954, waarvan kleurenbeelden zijn opgedoken, die kon dus echt ie-de-reen uitrijden, vertelde mijn vader vroeger. Zelfs zijn oudere broer had het gehaald. Heerlijk weer, prachtig ijs.

Inderdaad, hier stuiten we op een Franeker familiekwestie. Eigenlijk kon mijn vader beter schaatsen dan zijn broer (vond mijn vader). Hij had zelf in 1954, op zijn achttiende, met succes de 150 kilometer lange Elfmerentocht volbracht, maar reed om onduidelijke redenen de Elfstedentocht dat jaar niet. Zijn broer wel, wat altijd een pijnpunt tussen hen is gebleven. Inmiddels zijn ze er beiden niet meer, dus moet ik deze broedertwist verder in mijn eentje beheren; eigenlijk was de Elfstedentocht maar één stempelpost in een lange rij conflicten.

Beeld Sjoerd Steensma

Nu zijn er dus kleurenbeelden van de tocht die mijn vader had kunnen rijden, op Friese doorlopers, pardon, houten Noren. Zijn hele leven reed hij op onderbindschaatsen – iets met zijn enkels. Dus speur ik onder de toerrijders in de minder dan twee minuten kleur op de NOS-site naar andere onderbindrijders, om me voor te stellen hoe mijn vader daar had willen rijden. De meeste mannen zoeven op gewone noren voorbij, ook winnaar Jeen van den Berg.

De beelden zijn opgedoken in het archief van Sjoerd Steensma uit Bolsward, die met een 16mm-camera de tocht vastlegde, net als een stukje van de tocht van 1956. Inmiddels zijn ze overgedragen aan het Fries Film Archief.

Jeen van den Berg won de tocht in 1954, in zeven uur en 35 minuten.

Beeld: Sjoerd Steensma

Het mooiste aan de beelden is toch wel hoe weinig er veranderd is in latere tochten. Al in 1954 was het krankzinnig druk bij de stempelpost in Harlingen. Zou mijn vader daar tussen hebben gestaan? Hij ging er naar de HBS? Net als in de jaren die ik wel meemaakte, stonden de bruggetjes volgepakt en schoten de rijders door eindeloos Fries winterlandschap. Volgens mij heb ik twee rijders op houten schaatsen gezien – misschien wel broers.