De subsidie komt na ontmaskering nooit meer terug

Subsidiefraude De helft van de subsidie-aanvragen is volgens de Siciliaanse justitie frauduleus. Hoe kan het zo vaak misgaan?

Volgens justitie zijn zogeheten ‘betalingsrechten’ de spil in de fraude.
Volgens justitie zijn zogeheten ‘betalingsrechten’ de spil in de fraude. Foto Antonio Parrinello

In het Siciliaanse Enna, in het hart van landbouwgebied, is een speciale taskforce actief die landbouwsubsidiefraude bestrijdt. Alleen al de afgelopen vijf jaar is dat team zevenhonderd strafrechtelijke onderzoeken begonnen.

„De helft van de subsidieaanvragen in Enna is frauduleus”, zegt aanklager Francesco Lo Gerfo. Er zijn op Sicilië landbouwsubsidies aangevraagd én uitgekeerd voor ‘landbouwgrond’, waar in feite regionale luchthavens op lagen, militaire domeinen of een staalfabriek – in Puglia.

In 2018 probeerden fraudeurs controleurs te slim af te zijn door massaal te verklaren dat ze truffels teelden. Dat is moeilijk te controleren, want truffels zitten onder de grond. Siciliaanse fraudeurs die waren ontmaskerd, probeerden het daarna in Roemenië. Daar deden ze zich voor als tomatenproducenten, wat hun in een jaar 800.000 euro aan subsidie heeft opgeleverd. In werkelijkheid hadden ze niet één tomaat in hun bezit.

Zwakke schakels zijn de duizenden lokale centra voor landbouwsteun

Hoe kan het zo mislopen? Een zwakke schakel in Italië zijn de duizenden centra voor landbouwsteun, die in elke gemeente te vinden zijn. In die centra, uitgebaat door vakbondsafgevaardigden, gebeurt de eerste en allerbelangrijkste controle van de Europese subsidieaanvraag. Voldoet de aanvraag aan de formele vereisten, dan wordt alles doorgestuurd naar het centrale agentschap in Rome dat de betalingen verricht. De uitbetaling volgt vrijwel automatisch. „Maar in sommige van die lokale centra vonden we zelfs geen aanvraagdocumenten terug”, zegt Lo Gerfo.

Dat is zeker niet alleen onkunde. Sommige lokale agenten in die landbouwcentra werken, onder dwang of om zelf een graantje mee te pikken, mee aan de subsidiefraude. Sinds vorig jaar worden daarom niet alleen de aanvragers vervolgd, maar ook lokale medewerkers in die landbouwcentra, zegt Gianluca Albo, aanklager van het Siciliaanse Rekenhof – een typisch Italiaans juridisch orgaan – tijdens een gesprek in Palermo.

Lees ook over Giuseppe Antoci: Hij streed tegen corruptie en botste met de maffia: ‘allemaal willen ze mijn vel’

Geen cent te rapen

Het subsidiegeld zelf wordt na de fraude nauwelijks teruggehaald. „Na een veroordeling valt bij de fraudeur doorgaans geen cent meer te rapen”, zegt Albo. „De fraudeur krijgt enkel te horen dat het bedrag dat hij achterover heeft gedrukt, wordt ingehouden op toekomstige subsidieaanvragen die hij zou doen.”

Daarom proberen de magistraten in Enna te voorkomen dat de frauduleuze geldstroom überhaupt wordt gestort. „We werken intensief samen met het centrale agentschap in Rome dat de stortingen doet”, zegt aanklager Lo Gerfo. „Zodra wij een gerechtelijk onderzoek tegen een vermoedelijke fraudeur openen, schort Rome alle verdere uitbetalingen op. En komt het tot een veroordeling, dan worden ook de betalingsrechten tot nul teruggebracht.”

Die zogenaamde betalingsrechten zijn volgens de aanklager in Enna de échte spil van deze miljardenfraude. Landbouwers hebben land (in eigendom of in concessie) én betalingsrechten nodig om subsidies te kunnen aanvragen. Boeren kunnen die betalingsrechten – die losstaan van de grond – aan elkaar overdragen of verkopen. Omdat die betalingsrechten verhandelbaar zijn, wordt het op den duur zeer moeilijk na te gaan of die betalingsrechten oorspronkelijk uit fraude komen.