Reportage

Sanders bezorgt Democratische leiders rillingen

Iowa Caucus In 2016 deed senator Bernie Sanders het al verrassend goed bij de voorverkiezingen, tot ergernis van partijprominenten. Maar nu is hij nog beter georganiseerd en trekt in Iowa de volste zalen. Zint het partijkader al op een ABB-kandidaat: Anybody but Bernie?

Bernie Sanders, een van de Democratische presidentskandidaten, begroet zaterdag kiezers in Cedar Rapids, Iowa.
Bernie Sanders, een van de Democratische presidentskandidaten, begroet zaterdag kiezers in Cedar Rapids, Iowa. Foto Mike Segar/Reuters

Is dit de koploper in de presidentiële peilingen voor de Democraten? In zijn toespraak in Cedar Rapids, Iowa, zegt hij: „We nemen het op tegen het establishment, niet alleen dat van de Republikeinen, maar ook tegen het establishment van de Democratische Partij.” Als hij het woord „DNC” laat vallen, het bureau van de Democratische Partij, beginnen de duizenden aanhangers in de zaal keihard ‘boe’ te loeien.

In het laatste weekend voor de eerste voorverkiezing in de presidentscampagne van 2020, de caucus in de staat Iowa op maandag, reizen vrijwel alle kandidaten koortsachtig heen en weer door de besneeuwde staat – veel meer in het stedelijke oosten dan in het landelijke, en dus minder dichtbevolkte westen. Een beetje doorzetter met een snelle auto kon zes of zeven evenementen per dag bezoeken. De echte fans konden hun favoriet vier of vijf keer zien optreden.

Geen twijfel: de rally’s van Bernie Sanders trokken dit weekend de meeste bezoekers. In verschillende peilingen de laatste weken is de senator van Vermont – officieel partijloos – telkens bovenaan gekomen, zowel in peilingen voor de Iowa-caucus als voor de eerstvolgende voorverkiezing, in New Hampshire, een week later. „De energie is bij ons”, zegt Mark van Landuyt, die vorige week met vrienden van San Francisco naar Iowa is gevlogen om zoveel mogelijk verkiezingsbijeenkomsten van Sanders te bezoeken. In Cedar Rapids stond Sanders voor een zaal die het hardst begon te juichen toen de 78-jarige senator aankondigde het collegegeld af te schaffen en de studieschuld te schrappen.

Lees ook: Bernie Sanders: de kingmaker van Trump

Het heeft tot een toename van de belangstelling van pers en kiezers geleid – bij de evenementen van Bernie Sanders dit weekend stonden files, straalwagens en lange rijen voor de ingang. Maar zijn succes heeft vooral geleid tot een welhaast allergische afweerreactie bij het partijapparaat. De afgelopen week doken berichten op over partijprominenten die de opmars van de eeuwige outsider Sanders zouden willen stuiten.

Politico schreef vrijdag over een handjevol leden in de Democratische Nationale Conventie (DNC) dat onderling suggesties uitwisselde om verschillende regels in het nadeel van Sanders aan te passen. Eén regel is sindsdien in elk geval veranderd. Tot dusver moesten kandidaten donaties van een groot aantal individuele supporters krijgen, wilden ze mogen meedoen aan de door de partij georganiseerde tv-debatten. Vrijdag maakte de DNC bekend dat deze regel wordt geschrapt.

Uit eigen zak betaald

Daarmee komt de weg naar het debatpodium vrij voor miljardair Mike Bloomberg, de voormalige burgemeester van New York die niet op zoek hoeft naar donaties, maar geldverslindende reclamecampagnes uit eigen zak betaalt. Aan de andere kant van het spectrum staat Sanders die pronkt met een grassroots-beweging en die van meer dan een miljoen verschillende mensen geld voor zijn campagne heeft gekregen. „Ook de Democratische Partij heeft haar eigen 1 procent”, zei filmmaker Michael Moore tegen de zaal in Cedar Rapids, met een knipoog naar Sanders’ oproep voor nivellering, tegen de ‘1 procent’, de exclusieve groep rijksten die meer geld heeft dan de onderste 90 procent van de Amerikanen.

Dit weekend lanceerde een groep Democraten die opereert onder de titel DFMI (Democratische meerderheid voor Israël) een anti-Sandersreclamecampagne, waarin ‘gewone’ kiezers zeggen: „Ik geloof niet dat Bernie Sanders van Donald Trump kan winnen”, en meer ontmoedigende uitspraken. Het zijn allemaal tekenen van nervositeit over de schijnbaar onstuitbare opmars van de zelfverklaarde socialist, die het partijkader te links acht om president te kunnen worden. Sanders belooft bij wet het minimumloon op te trekken tot 15 dollar en wil de belastingen verhogen om een verplichte, goedkope zorgverzekering van staatswege te organiseren.

Sanders was de grote verrassing van de Democratische voorverkiezingen in 2016. Hij bleef lang overeind tegenover de gedoodverfde en de door het partijkader voluit gesteunde Hillary Clinton. Zij is altijd blijven denken dat de taaie tegenstand van Sanders een belangrijke factor was in haar verrassende nederlaag tegen Donald Trump. Afgelopen vrijdag zei Clinton dit opnieuw, nu in de podcast Your Primary Playlist. „Tot het laatste moment waren er mensen die bij Sanders’ campagne betrokken waren die kiezers aanmoedigden om op een onafhankelijke kandidaat te stemmen of niet te stemmen”, aldus Clinton. En op de vraag van de verslaggever of Clinton zelf anders had gehandeld toen zij het in 2008 tegen Barack Obama opnam. „O ja, dat is een verschil van dag en nacht.”

De uitspraken van Clinton en de berichten over de DNC die zijn regels verandert werpen ineens de schaduw van 2016 over de voorverkiezingen. „Het lijkt er wel op hè”, zegt de 19-jarige Marc Tangel vrijdag op een bijeenkomst van honderden Sanders-fans in Clive, vlak bij hoofdstad Des Moines. „Maar de tegenwerking heeft dit jaar een averechts effect. Elke keer dat hij wordt aangevallen door een tegenkandidaat of door mensen uit de partijtop, haalt hij de dag erop meteen meer geld op bij zijn aanhang. We zijn nu veel sterker dan in 2016.” Andere bezoekers van Sanders’ rally’s, waar ze langs stalletjes lopen vol T-shirts met opschriften als ‘Eat the rich’ en ‘Join the political revolution’, zijn even optimistisch. „Wij zijn helemaal opgelierd”, zegt Alexix McCuen, een van de vele heel jonge bezoekers in Clive.

Lees ook dit artikel over de vorige voorverkiezingen: Bernie Sanders: dé verrassing bij de Democraten

John Zogby, ervaren opiniepeiler en politiek analist, zei vrijdag in zijn podcast dat de dynamiek van de race een krachtige invloed zal ondergaan van de voorverkiezingen in Iowa en New Hampshire. „Als Bernie de eerste twee races wint en daarbij jonge Afro-Amerikaanse kiezers weet te verleiden, dan zul je zien dat het Democratische partij-establishment gaat uitkijken naar een ABB-kandidaat: Anybody But Bernie.”

De onverstoorbare Sanders, die in oktober een hartaanval kreeg en een paar weken later alweer mee debatteerde, moet vrijdag nog per telefoon vanuit Washington zijn aanhangers in Clive toespreken. Als senator kan hij niet weg bij het impeachment-proces. Hij zegt er hetzelfde als zaterdag in Cedar Rapids: „Als er maandag een lage opkomst is, dan verliezen wij. Is er een hoge opkomst, dan winnen wij.”