De Tilburgse wijk Jeruzalem.

Foto Dieuwertje Bravenboer

Interview

'Er zijn delen van Tilburg waar mensen zich niet meer veilig voelen'

René Scherpenisse Het wordt woningcorporaties onmogelijk gemaakt om segregatie te bestrijden, zegt directeur René Scherpenisse.

Hij is er wel bang voor, zegt René Scherpenisse. De directeur van de Tilburgse corporatie Tiwos (7.900 huurwoningen) werkt al sinds 1984 in de volkshuisvesting, en nu, zegt hij, nu „is het een voor twaalf”. „Als er niet snel iets verandert, dan denk ik dat er getto’s in Nederland ontstaan.”

Sociale segregatie in Nederland neemt steeds meer toe, blijkt uit een deze maandag gepubliceerd rapport van corporatiekoepel Aedes. Anders gezegd: in slechte wijken gaat het slechter, in goede wijken beter.

Lees ook: Zwakke wijk wordt steeds zwakker

Steeds meer kwetsbare mensen wonen bij elkaar in dezelfde wijken, waardoor de leefbaarheid afneemt, en de overlast en criminaliteit daar toenemen.

Scherpenisse (58) ziet de conclusies uit het rapport „één op één” terug in Tilburg, zegt hij. „In sommige wijken komt alles samen.”

Wat ziet u gebeuren in Tilburg?

„Er zijn delen van Tilburg waar mensen zich niet meer veilig voelen. Niet dat er wekelijks schietpartijen plaatsvinden, maar mensen zijn er op hun hoede. Er is een gebrek aan sociale samenhang, mensen kennen en spreken elkaar niet meer. En houden daarom ook geen rekening meer met elkaar.

„Je ziet dat criminaliteit daardoor toeneemt in de wijk. Hier wonen kwetsbare mensen, vaak met financiële, psychische en gezondheidsproblemen die een makkelijke prooi voor criminelen vormen. Als die 5.000 euro bieden voor een zolderkamer om wietplantjes neer te zetten, dan is dat voor deze mensen gauw verdiend. Of je ziet jongetjes rondrijden op te dure scooters, in te dure merkkleding, terwijl ze pakjes voor anderen rondbrengen.”

Hoe heeft die situatie zo uit de hand kunnen lopen ?

„Laat het duidelijk zijn: dit is geen toeval, we hebben het hier niet over een natuurverschijnsel. Dit is het gevolg van jarenlang, bewust overheidsbeleid waarbij het Rijk zegt: voor de middeninkomens moet de markt het maar oplossen. De instroom van de spreekwoordelijke politieman, leraar en verpleger zijn in deze wijken daardoor opgedroogd, ze zijn niet meer welkom. Zo ontstaan sterke concentraties van lage inkomens in deze buurten.

De Tilburgse wijk Stokhasselt. Foto Dieuwertje Bravenboer

„Wat de situatie extra complex maakt, is dat corporaties er moeten zijn voor deze huishoudens. Het is dus moeilijk ‘nee’ zeggen. We willen er zijn voor alle mensen die niet zelfstandig aan een woning kunnen komen. Het is overduidelijk dat ook middeninkomens dat niet lukt, maar hen mogen we niet helpen. Zo verdwijnen gemengde wijken.”

Waarom zijn gemengde wijken zo belangrijk?

„Overal ter wereld zie je dat in wijken waar geen sprake meer is van gemengde huishoudens, de kans om uit zo’n wijk en zo’n milieu te ontsnappen, om een treetje hoger te komen op de sociale ladder, heel klein wordt. Dan krijg je op een gegeven moment parallelle samenlevingen zoals in het Belgische Molenbeek of in de Parijse banlieues.”

De wijk Jeruzalem in Tilburg werd in 2007 door het CBS aangewezen als armste wijk van Brabant. Die wijk is sindsdien opgeknapt. Waarom lukte het daar wel?

„Jeruzalem was een wijk waar de postbodes niet heen durfden, waar nauwelijks politie kwam. We hebben daar het mengen van verschillende typen huishoudens heel serieus genomen. Eerst hebben we naoorlogse noodwoningen opgeknapt om de wijk een mooier aanzicht te geven.

Lees ook een reportage uit de wijk uit 2018: In de wijk Jeruzalem krijgen ze het niet cadeau

„Daarna zijn we gaan kijken voor welke mensen deze buurt een aantrekkelijke plek zou zijn om te wonen, en welk type woningen daarbij past. Vanwege de centrale ligging bleken dat stadsbewoners te zijn. We hebben twee oude flats gesloopt en toen we appartementen gingen bouwen, hebben we geïnteresseerden betrokken bij het ontwerp- en bouwproces. Zodat ze er echt graag wilden wonen.

„Tot slot was er aan de randen van Jeruzalem ruimte voor nieuwbouw. Daar hebben we koopwoningen gebouwd, in samenwerking met marktpartijen. Dat mocht toen nog. In het begin waren die lastig te verkopen, nu zijn ze erg gewild.”

Twee jaar geleden beschreven dezelfde onderzoekers dezelfde negatieve ontwikkelingen al. Waarom is er niets gebeurd?

„Het is vanuit de landelijke overheid stil gebleven. Corporaties zijn financieel uitgekleed met allerlei belastingen. Het lijkt alsof men in Den Haag na minister Vogelaar met haar ‘wijkaanpak’ om de leefbaarheid in de slechtste wijken te verbeteren, nog altijd bevreesd is voor die term, want wij mogen ons maar beperkt met leefbaarheid bezighouden. Omdat dit kabinet geen prioriteit geeft aan dit probleem, verwacht ik dat er deze kabinetsperiode weinig gaat gebeuren.

„Ik hoop dat het voor het volgende kabinet wel een hot issue wordt. Dat kan bijna niet anders, er zijn nu zo veel signalen dat het de verkeerde kant opgaat.”

Hoe heeft uw corporatie de laatste twee jaar zelf dit probleem bestreden?

„ Zes jaar geleden al hebben we samen met de gemeente en zorginstanties ‘focuswijken’ aangewezen, waar buurtbeheerders en leefbaarheidsconsulenten rondlopen om het leefbaar te houden. Maar onze bewegingsruimte is beperkt, met de huidige spelregels kunnen we weinig veranderen aan de concentratie van lage inkomens omdat we middeninkomens nauwelijks een plek mogen bieden in onze woningen. Daarom zeg ik tegen Den Haag: ‘Alsjeblieft, geef ons de ruimte om te helpen’.”