Opinie

Prik door het frame dat ‘voltooid leven’ heet

Rosanne Hertzberger

Wat u er ook van vindt, de marketing is geniaal. Alleen al de titel van het wetsvoorstel, ‘Voltooid Leven’, is een geweldig frame. Het klinkt alleszins redelijk, weloverwogen, begrijpelijk zelfs. De motivering van de indiener, D66-Kamerlid Pia Dijkstra, is overtuigend, civiel: „Sommige ouderen (…) willen zelf over hun sterven gaan. Laten we deze wens respecteren.” Dat is namelijk in lijn met de principes van D66. „Wij zijn de partij die staat voor individuele keuzevrijheid en zelfbeschikking.”

Zullen we er eens punt voor punt langs lopen en door het frame prikken? Te beginnen bij de wens om over het eigen sterven te gaan. Vooropgesteld, mensen gaan nu al over hun eigen sterven. De natuur heeft alleen bepaald dat er geen ‘uit’-knop op de mens zit. Om een gezond functionerend lichaam te doen sterven, is een stevige hoeveelheid biologisch, chemisch, fysiek of farmacologisch geweld nodig. Dit wetsvoorstel gaat dus niet om de eigen regie, maar om het faciliteren van de dood - praktisch, organisatorisch, juridisch.

Dit wetsvoorstel introduceert de ‘uit’-knop.

En weet u, dat zou misschien acceptabel zijn als wij allen inderdaad zulke individualistische mensen waren, die zonder peer pressure, kuddegedrag, beïnvloeding door overheid, tijdsgeest, omgeving of familie helemaal zelf tot het besluit zouden komen dat het mooi is geweest. Maar zo gaat het niet. Het Perspectief-rapport van onderzoeker Els van Wijngaarden et al. dat deze week werd gepresenteerd, maakt dat pijnlijk duidelijk.

Lees ook het interview met onderzoeker Els van Wijngaarden over haar rapport over ‘voltooid leven’

In het rapport komt een aantal ongemakkelijk eigenschappen van de doelgroep naar voren. Mensen die niet ziek zijn, maar wel dood willen, zijn jong; driekwart is jonger dan 75 jaar. Meer dan één op de drie mensen met een doodswens heeft bovendien financiële problemen. Voor tweederde is ‘een fijne plek om te wonen’ al een belangrijke reden om niet dood te willen.

Seizoenseffecten zijn er uiteraard ook. Dan doemen de volgende vragen op: Is het verantwoord om iemand die elke winter dood wil en elke lente opleeft, in januari te helpen zelfmoord te plegen? Is het verantwoord om iemand wiens pensioen net is gekort, wiens energierekening is verdubbeld en die al jaren op de wachtlijst staat voor een seniorenwoning, een pil van Drion op het nachtkastje te leggen?

Het rapport spreekt het beeld dat de voorstanders zo graag schetsen, nogal tegen. Nee, de mensen met een doodswens zijn niet allemaal hoogopgeleide, welbespraakte, evenwichtige, kapitaalkrachtige ouderen. En ja, een aantal belangrijke redenen om dood te willen vloeit voort uit de omgeving, de financiële situatie en soms uit het overheidsbeleid.

Doe iets aan het grote tekort aan seniorenwoningen en het zou zomaar kunnen dat de groep die dood wil, slinkt. En wat zou er gebeuren als de geestelijke gezondheidszorg en verpleeghuiszorg beter functioneren?

Een groter probleem is kuddegedrag. Slechts een piepklein deel van de mensen met een doodswens wil daadwerkelijk een pil of een spuitje, zo blijkt uit het rapport. De rest heeft een ‘passieve’ doodswens, die zou gewoon graag op een ochtend niet meer wakker worden. Wat nou als deze mensen een ‘uit’-knop krijgen?

Lees ook: Steun voor wetsvoorstel is onzeker na kritisch rapport

Zou die wens dan nog passief blijven? Ik vermoed van niet. Ik denk dat een heleboel mensen wel degelijk voor de dood kiezen als ze dat in hun omgeving hebben meegemaakt. Als de doodswens normaliseert, als er minder van wordt opgekeken, maar zoals Pia Dijkstra graag wil, een te respecteren wens is. De potentiële doelgroep van deze wetgeving is vele malen groter. Dit wetsontwerp faciliteert niet alleen de doodswens, ik vrees dat het die wens ook eigenhandig creëert. Mensen zijn nu eenmaal naast individuen ook hopeloze kuddedieren.

Het ergste komt nog. Want straks worden wij, de Instagram-generatie, oud. Een generatie die er zelf van overtuigd is individualistisch te zijn, waar iedereen zichzelf een uniek pareltje waant, maar die stiekem nog veel meer dan eerdere generaties bij anderen afkijkt wat normaal of vreemd is. Een generatie die perfectionistisch is en eronder lijdt wanneer het leven in werkelijkheid niet zo prachtig blijkt als bij al die anderen. Behoed ons voor die ‘uit’-knop, alstublieft.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.