Topman KPN: ‘Het is mijn valkuil om zelf overal in te duiken’

Joost Farwerck, topman KPN

Joost Farwerck bluste al talloze brandjes bij KPN. De nieuwe topman over Huawei en WeChat, XS4ALL, 5G en glasvezel.

Joost Farwerck, topman KPN: ‘Als je van Huawei af moet, kun je maar een beter een plan klaar hebben.’
Joost Farwerck, topman KPN: ‘Als je van Huawei af moet, kun je maar een beter een plan klaar hebben.’ Foto Andreas Terlaak

Geduldig, maar gretig. Zo wachtte Joost Farwerck zijn kans af om topman te worden van het telecombedrijf waar hij 25 jaar geleden begon als bedrijfsjurist. „Toen ik in dienst kwam bij KPN, had ik nog nooit een mail verstuurd.”

Farwerck klom op tot operationeel directeur. Bijna zeven jaar zat hij in de Raad van Bestuur en bluste uit naam van KPN talloze brandjes, van bedrijfshack tot landelijke 112-storing. Farwerck vertegenwoordigde het bedrijf zo vaak, dat het voor buitenstaanders leek alsof hij al topman was. Toch greep hij twee keer naast die positie, omdat de raad van commissarissen een buitenlandse kandidaat koos. Liever frisse gezichten dan oudgedienden.

Lees ook: Bestuurscrisis bij KPN: normale gang van zaken?

In september 2019 kwam zijn kans alsnog. KPN zag af van de beoogde benoeming van de Belgische Dominique Leroy, omdat zij op een ongelukkig moment aandelen had verkocht. Het was Farwercks geluk: hij had geen bedenktijd nodig toen de raad van commissarissen hem vroeg. „Na een goed gesprek met mijn vrouw besloot ik het te doen.”

Het bloed kruipt waar het niet gaan kan, vertelt hij tegen het einde van het gesprek. Zijn opa van moederskant was ‘hoofddirecteur der posterijen, telegrafie en telefonie’. Lodewijk Hoolboom ging op 1 februari 1965 met pensioen: op de kop af 55 jaar geleden. Hoolboom werkte aan de Coolsingel, die je net kunt zien liggen vanuit KPN’s hoofdkantoor naast de Rotterdamse Erasmusbrug.

De kleinzoon treedt nu in de voetsporen van zijn grootvader. Die was nog een echte ambtenaar. Farwerck maakt geen ambtelijke indruk. Hij praat snel, schijnbaar losjes, en verpakt het venijn in kleine tussenzinnetjes. Hij werkte voor KPN jarenlang in ‘sales’, maar maakt niet de indruk van een verkoper. „Juist dat maakt mij een goede verkoper.”

Die vaardigheid komt goed van pas bij de lastige thema’s waarmee KPN wordt geconfronteerd, zoals de druk van twee gefuseerde concurrenten, VodafoneZiggo, en T-Mobile en Tele2. Onder Farwercks kortstondige voorganger – de Italiaanse topman Maximo Ibarra vertrok binnen anderhalf jaar – is de strategie aangescherpt. KPN ging simplificeren: merken schrappen, geld besparen op overbodige IT-diensten en meer geld vrijmaken voor de verbetering van vaste en mobiele netwerken.

Lees ook: Portret Dominique Leroy

De investeringen in 5G - waaronder een frequentieveiling dit jaar – moeten worden terugverdiend. Dat is er niet eenvoudiger op geworden. De Nederlandse overheid bemoeit zich nu nadrukkelijk met de apparatuur die voor de bouw van het nieuwe mobiele 5G-netwerk gebruikt wordt.

KPN begon vorig jaar al met het installeren van de omstreden Huawei-antennes, nog voordat het Nederlandse standpunt ten aanzien van Chinese technologie duidelijk was. Farwerck houdt alle opties open: „De veiligheid van ons netwerk kunnen we beïnvloeden, de geopolitieke discussie niet.”

Naast de wereldpolitiek zijn er de interne relletjes die op zijn bord belanden. Zo kon dagblad Trouw dankzij een vergeten laptop van een monteur uitgebreid grasduinen op KPN’s intranet en publiceert daaruit details – een veiligheidslek dat onder meer vragen opriep over een app die KPN ontwikkelde voor het Chinese chatnetwerk WeChat. KPN zit nu met deze kwestie opgescheept.

Farwerck probeert ook de rust te herstellen in de luidruchtige discussie over het XS4ALL-merk, dat dreigde te verdwijnen achter het algemene KPN-logo. Protesten van de XS4ALL-medewerkers leidden eind vorig jaar tot een rechtszaak bij de Ondernemingskamer, die KPN gelijk gaf: het merk mag geschrapt worden. Maar dat gebeurt niet – voorlopig.

Lees ook: Wat KPN van 250.000 XS4ALL-klanten kan leren.

Uw eerste actie als topman was het terugdraaien van het besluit om het XS4ALL-merk te schrappen. Had u daar eerder, intern, al tegen geprotesteerd?

„Daar wil ik niet op ingaan. Ik heb wel gewaarschuwd dat deze zaak voor de Ondernemingskamer zou eindigen. Ik ken de XS4ALL-medewerkers een beetje en heb vaker met ze gediscussieerd – ik snap het sentiment. Het merk is heilig, de servicedesk ook. Dat moet in stand gehouden worden, maar dat kan niet met een compleet ander IT-systeem dan de rest van het bedrijf. Ik wil XS4ALL graag als premiummerk behouden voor bestaande klanten en onze krachten voor nieuwe klanten bundelen om zo te groeien. In plaats van langzaam krimpen, zoals recentelijk gebeurde. Iedereen die bij XS4ALL werkt moet bij KPN blijven werken, vind ik.”

Dat is een ander geluid dan vorig jaar.

„De nuances liggen inderdaad anders. Dat is het voordeel als je ceo wordt: dan kun je dat doen.”

Jeukten uw handen om te beginnen?

„ Ja. Je moet duidelijk zijn, een heldere positie innemen. Je moet geen dingen laten hangen.”

Ik had graag meteen iets over XS4ALL willen zeggen, maar toen ik aantrad liep de procedure van de Ondernemingskamer al. Ik vond het zo ongelooflijk jammer dat dit gebeurde. Wat zijn we hier in vredesnaam aan het doen?”

Dankzij een vergeten laptop konden buitenstaanders meekijken op KPN’s intranet. Wat gaat u hieraan doen?

„We hebben al maatregelen genomen zodat je niet meer zomaar op ons intranet terechtkunt. Alles wat we intern communiceren, beschouw ik als extern - daar zijn we een te groot bedrijf voor. We zijn vrij transparant en ook heel Nederlands, dus iedereen heeft een mening over van alles en nog wat.”

Zit u in uw maag met de app die KPN voor het Chinese WeChat maakte? Daarop was op het intranet kritiek te lezen.

„Als het gaat om China moeten we alles uitleggen. We verkopen een simmetje aan Chinese toeristen die bijna allemaal WeChat gebruiken. Ik wil niet laconiek zijn over dat we met Chinezen samenwerken, maar nu hangt er de zweem omheen dat we geen Chinese mensen mogen faciliteren om te bellen.”

De discussie gaat over data.

„We hebben ook een app die toeristen op musea en attracties wijst. Die werkt keurig volgens de privacyregels van de AVG. Als blijkt dat het problemen oplevert, zullen we ermee stoppen.” 

Is een slordige inhuurkracht een reden om minder te gaan uitbesteden?

„We hebben nu 600 monteurs in dienst: dat is veel meer dan voorheen. 60 procent van de monteurs is in dienst, 40 procent wordt ingehuurd. Vroeger was dat net andersom. Misschien moeten we het aandeel nog verder opschroeven. Die mannen – het zijn meestal mannen – zijn toch ons gezicht naar de buitenwereld.”

Zouden beleggers daar blij mee zijn? Die willen dat KPN minder kosten maakt.

„We proberen ons bedrijf te simplificeren. Als dat gepaard gaat met minder banen, dan we zullen we zeker niet bezuinigen op monteurs. Zij hebben volop werk. Maar het is ook goed om flexibel te zijn, zodat je ook klanten kunt helpen op een moment dat er heel veel werk is. Bijvoorbeeld als na een onweersbui bij veel modems de bliksem is ingeslagen.”

Een lastig dossier waar Farwerck zich in mag vastbijten is het gebruik van Huawei-apparatuur. Deze Chinese telecomfabrikant wordt, mede onder druk van de VS en de inlichtingendiensten, uit kritische onderdelen van Europese en Nederlandse telecomnetwerken geweerd. Er is geen bewijs voor achterdeurtjes, maar die zouden wellicht in de toekomst ingebouwd kunnen worden op aangeven van de Chinese staat, zo wordt gevreesd.

KPN heeft 700 van zijn 5.000 opstelpunten voorzien van Huawei-apparatuur, in de verwachting dat Nederland hetzelfde beleid zou volgen als het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. De kern van het netwerk is van Europese makelij. De Nederlandse maatregel van bestuur was vrij helder, zegt Farwerck: „Er is onderscheid tussen de kritische systemen en niet-kritische systemen. Dat volgen wij.”

KPN’s klantensystemen worden onder meer geleverd door het Chinese ZTE, inmiddels overgenomen door Alibaba. Daarover spreekt KPN nog met de overheid, om te bepalen of zulke systemen die onder de definitie ‘kritisch’ vallen.

Het Verenigd Koninkrijk wil Huawei toestaan, mits het aandeel in het radionetwerk beperkt blijft tot 35 procent. Kan KPN ook andere leveranciers gebruiken?

„We werken altijd met meerdere leveranciers. Maar het probleem is dat Nederland piepklein is. Het is minder efficiënt en ingewikkelder. Het kan wel – we doen het nu ook: 700 sites met Huawei, de rest met Ericsson.”

Dus dat zou een scenario zijn, mocht de Nederlandse overheid nog strengere eisen gaan stellen?

„Het is een mogelijk scenario. Als je er vanaf moet, dan moet je er vanaf. En dan kun je maar een beter een plan klaar hebben liggen. We zullen altijd aan het overheidsbeleid voldoen.” 

In juni is de veiling van 5G-frequenties. Wat zijn uw verwachtingen?

„Onze concurrenten zijn gefuseerd maar hoefden geen frequentiespectrum in te leveren: daar zijn we niet blij mee. Maar het is nu beter geregeld dan tijdens de veiling van 2012. Het grote voordeel is dat de vergunning voor twintig jaar geldt. Daardoor kun je de investering over een langere periode uitsmeren op je balans.”

Verwacht u een prijsverhoging voor gebruik van het 5G-netwerk?

„Prijzen kun je alleen verhogen als je aantoonbaar meer kunt leveren aan je klanten. De toegevoegde waarde voor consumenten is voorlopig beperkt, maar bedrijven zullen echt baat hebben bij 5G, zeker in de industriële sector.”

KPN wil in drie jaar één miljoen glasvezelaansluitingen toevoegen. Toezichthouder ACM verweet KPN de uitrol van andere glasvezelaanbieders te frustreren door tegelijk in dezelfde gemeenten glas aan te bieden.

„Die klacht heeft me verbaasd. In die marktanalyse over glasvezel staan dingen die niet kloppen, onder meer over de stad Breda. Ik heb mijn mensen contact op laten nemen met de gemeenteraad in Breda, en niemand herkende dat. Maar ik snap dat dubbel glasvezel aanleggen geen sympathie wekt. We proberen eruit te komen met de andere leveranciers, dat is ons principe.”

Wat is er nieuw aan uw rol als topman binnen KPN?

„Als ceo is je rol heel anders dan als je verantwoordelijk bent voor een deelterrein. Ik moet nu anderen positioneren, en niet hun baan gaan doen. Dat is mijn valkuil. Het is soms wel verleidelijk om, als je de krant leest, ergens in te duiken. Even een paar mensen aan de kant te drukken en dan zelf… maar dat zou een vergissing zijn. Dat is mijn baan niet.” 

Vat u kritiek op KPN persoonlijk op?

„Zelden. Iedereen heeft een mening over KPN. Het is niet altijd positief en soms emotioneel, maar dat spreekt mij ook wel aan. We spelen als netwerk een fundamentele rol in de maatschappij en worden als nationaal netwerk gevraagd om mee te denken over belangrijke thema’s. Zo zit ik in de cybersecurityraad om te praten over het Nederlandse veiligheidsbeleid. De volgende dag word ik aangesproken van ‘hé, wat voor spelletjes zijn jullie aan het spelen met WeChat?’ Dan heb ik opeens een heel andere rol.”

Hoe gaat u daarmee om?

„Ik vind dat eigenlijk wel mooi, dat schizofrene. Het maakt je minder belerend als je af en toe met beide benen op de grond wordt gezet.”