Wat doen die amandelen eigenlijk in je keel?

Durf te vragen Al duizenden jaren worden bij kinderen de amandelen geknipt. Maar waarom heb je überhaupt die amandelen?

Foto Getty Images

Last van je amandelen? Tweeduizend jaar geleden wisten artsen daar al raad mee. De Romeinse schrijver Celsus schreef dat als medicijnen niet werken, de arts met zijn vinger kon proberen de ontstoken amandel uit je keel los te krijgen. Als dat niet lukte, restten de haak en de scalpel.

Tot ver in de vorige eeuw gebeurde de ingreep zonder anaesthesie of verdoving. Roald Dahl beschrijft in zijn autobiografie Boy wat hij daarvan vond toen hij acht was, in 1924: „De hand die het mesje vasthield gaf vier of vijf kleine haaltjes en meteen viel er een hele massa vlees en bloed uit mijn mond in de kom. Ik was te diep geschokt en te verontwaardigd om iets anders te doen dan het uit te schreeuwen. Mijn eerste gedachte was dat de dokter het middendeel van mijn hoofd eruit had gesneden. ‘Dat waren je amandelen’, zei de dokter.”

Wat zijn amandelen eigenlijk? Wat doen ze, en waarom halen artsen ze eruit? We vragen het aan Carlijn Hoekstra, KNO-arts in het Amsterdam UMC. „We hebben drie soorten amandelen”, vertelt ze. „De keelamandelen aan weerszijden van de keel, de neusamandel achterin de zogeheten neuskeelholte, en de tongamandelen achterop de tong.”

Witte bloedcellen

De amandelen zijn deel van het lymfatisch systeem: ze spelen een rol bij de opslag en activatie van witte bloedcellen. Witte bloedcellen helpen bij de afweer van het lichaam tegen ziekteverwekkers. Samen met losse ‘eilandjes’ van lymfeweefsel vormen de amandelen een beschermende cirkel – de ring van Waldeyer – achterin in de neus- en keelholte. „Dat weefsel heeft een poortwachterfunctie”, vertelt Hoekstra. „Het vangt de virussen op die je inademt. Je immuunsysteem leert ze daardoor kennen. Zo kan het lichaam afweer opbouwen tegen deze virussen.”

Soms geven de amandelen problemen. „Bij kinderen is de voornaamste klacht slaap-apneu”, vertelt Hoekstra. „De amandelen zijn dan zo opgezwollen dat ze de neus- en keelholte blokkeren tijdens de slaap. Dan stopt de ademhaling even en word je wakker.” Vaak gebeurt dat meerdere keren per nacht, waardoor de kinderen slecht slapen. Bij volwassenen kunnen amandelen klachten geven als ze vaak ontstoken zijn.

Die problemen kunnen redenen zijn om de amandelen weg te halen. Dat gebeurt nu onder volledige narcose. In Nederland verwijderen artsen jaarlijks amandelen bij zo’n 72.500 patiënten. „De amandelen hebben hun grootste nut in de eerste twee levensjaren”, vertelt Hoekstra. „Dan helpen ze het immuunsysteem op te bouwen. Tot die tijd laten we de keelamandelen dus het liefst zitten.”

Gevaarlijke nabloeding

Hebben we die amandelen later niet nodig? „Na een paar jaar is hun rol in de opbouw van het immuunsysteem voorbij”, antwoordt Hoekstra. „Volwassenen hebben meestal dan ook erg kleine keelamandelen. De neusamandel verdwijnt zelfs aan het einde van de basisschoolleeftijd.” Of het niet-hebben van amandelen op den duur toch nadelig is voor het immuunsysteem is nauwelijks onderzocht. „We denken dat die nadelen verwaarloosbaar zijn”, zegt Hoekstra. „Andere nadelen van het weghalen zijn duidelijker: de pijn en een klein risico op gevaarlijke nabloeding.”

Daarom is de ingreep nu veel minder algemeen dan in de jaren 90. „We zijn in de afgelopen twintig jaar steeds wetenschappelijker gaan kijken naar de voor- en nadelen van wel of niet ingrijpen”, zegt Hoekstra. „Er zijn nu veel strakkere indicaties voor het verwijderen van de amandelen. We weten nu dat sommige problemen niet verdwijnen als je de amandelen weghaalt, en dat kinderen er vaak vanzelf overheen groeien.”