Varkens in pijn en stress naar hun einde

Slachthuizen Een medewerker van een activistische onderzoeksgroep filmde met een verborgen camera dierenleed in een moderne slachterij die ook biologisch varkensvlees levert. „Of varkens in het buitenland er zo veel slechter aan toe zijn, vragen wij ons af.”

Stills van de beelden die Ongehoord maakte bij slachterij Westfort.De moderne slachterij levert ook biologisch varkensvlees.
Stills van de beelden die Ongehoord maakte bij slachterij Westfort.De moderne slachterij levert ook biologisch varkensvlees.

Beelden uit het slachthuis. Een kreupel varken wordt in het slachthuis in de kop geschoten en ligt, bloedend, bijna drie minuten te spartelen voor het sterft. Kinderen slaan varkens die staan te wachten om vergast te worden. Ook toezichthouders van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) slaan dieren met een slappe stok. Een varken hapt tijdens het vergassen na vijftig seconden nog naar adem. Gesjoemel met het afnemen van bloed.

De beelden zijn in de zomer van vorig jaar gemaakt door een medewerker van Ongehoord, een organisatie die ‘het geluid van dieren’ wil laten horen en de discussie wil aanwakkeren over ‘het bestaansrecht van de dierindustrie’. „Wij willen geen actiegroep worden genoemd. Wij zijn onderzoekers”, zegt Johan Boonstra. „Wij willen laten zien hoe het werkelijk toegaat in een van grootste modernste slachterijen van Nederland.”

Lees ook: Verdoven van varkens: 30 seconden stress, 15 seconden lijden

Een van de medewerkers van Ongehoord solliciteerde vorig jaar op een vacature van Westfort in het Utrechtse IJsselstein. Boonstra: „Voor de vacature was respect voor dieren vereist, dus onze medewerker kwam wel in aanmerking.” De onderzoeker werkte bijna vier weken bij Westfort en wist met een verborgen camera ruim twee weken beelden te schieten. Boonstra: „We hebben een van de bedrijven gekozen die zelf zeggen voorop te lopen in dierenwelzijn.”

Duurzaam varkensvlees

Westfort, met duizend werknemers op drie locaties, biedt verschillende ‘varkensvleesconcepten’: van regulier geproduceerd vlees tot „onafhankelijk gecontroleerd” Keten Duurzaam Varkensvlees met een „optimale balans dierenwelzijn, diergezondheid én milieu”. Onder dit laatste concept vallen het keurmerk Beter Leven Eén Ster van de Dierenbescherming, vlees met Antibioticavrij Leven Garantie en handmatig in de slachterij geselecteerd vlees. Ook levert het bedrijf biologisch vlees aan onder meer EkoPlaza. In de naar eigen zeggen „innovatieve slachterij” uit 2015 is vloerverwarming aangelegd en voor het uitladen en opdrijven van de varkens is een protocol opgesteld door een ‘varkensfluisteraar’ met kennis van hun gedrag.

De goede bedoelingen ten spijt gaat er op de beelden veel fout. Schrijnend is het lot van varkens die kreupel of anderszins gewond zijn en niet op eigen kracht vanuit de wachthokken naar de vergassingslift kunnen lopen. Zij worden apart gezet voor een ‘noodslachting’: elektrocuteren met een tang of met een pen in de kop schieten. Op de beelden zien we een dier langdurig krijsend en spartelend aan z’n einde komen. Gezonde varkens worden hardhandig op weg naar hun einde geleid; de angstige, gestresste en onwillige varkens worden geslagen met rammelaars, een soort megaformaat vliegenmepper.

Slaan is verboden; niet alleen volgens het keurmerk Beter Leven, maar ook volgens de Europese verordening ‘inzake de bescherming van dieren bij het doden’. Dat slaan gebeurt door medewerkers van het slachthuis, maar ook door enkele kinderen. Boonstra: „Het was zomervakantie. De kinderen van de vrachtwagenchauffeurs hielpen een handje.” Dit in strijd met de regels van het Beter Leven keurmerk, die deskundig personeel voorschrijven. „Personeel dat met levende dieren omgaat heeft een getuigschrift van vakbekwaamheid met betrekking tot dierenwelzijn voor slachthuispersoneel”, staat er.

Zelfs toezichthoudende dierenartsen, op de beelden herkenbaar aan het logo van de NVWA op hun overall, bieden de helpende hand; zij slaan eveneens met de rammelaar de dieren hard op hun kop. Van toezicht op elk individueel dier is volgens Ongehoord geen sprake. Boonstra: „Een van de dierenartsen zegt op de film dat zoiets ook niet mogelijk is. ‘De snelheid is gewoon te hoog’, zegt hij. Kijk, daar zie je een dierenarts op haar telefoon kijken terwijl de varkens langslopen.”

De gezonde varkens worden naar een lift geleid waarin steeds acht varkens tegelijk worden vergast met CO2. Europese dierenbeschermers pleitten enkele maanden geleden voor een verbod op deze methode, hoewel aan het alternatief, het elektrisch verdoven, ook veel nadelen zitten. De beelden die Ongehoord maakt vanuit de lift stemmen niet optimistisch; we zien ten minste één varken na vijftig seconden nog naar adem happen terwijl het toch echt binnen dertig seconden buiten westen zou moeten zijn.

Bloedmonsters

Ontluisterend is tenslotte een conversatie tussen de undercover-medewerker en de slachters over het nemen van bloedmonsters. Als van een partij varkens vergeten is bloed af te tappen, bedoeld om te beoordelen of ze aan infecties lijden, wordt doodleuk gezegd dat er dan maar bloedmonsters moeten worden genomen van een andere partij varkens. „Het is allemaal rood bloed”, zegt een medewerker.

Zo gaat het in Nederland Varkensland. Eerder deze maand kwamen rapporten van toezichthoudende dierenartsen van de NVWA van begin 2018 tot juni 2019 naar buiten, die melding maakten van misstanden op verschillende slachterijen. Incidenten gingen over varkens die ondanks de verdoving met CO2 toch bij bewustzijn zijn als ze de doodssteek krijgen en in een broeibak van heet water worden gedompeld. Eén van de inspecteurs schrijft: „Ik zag dat een varken dat reeds in de broeibak zakte, nog hevig spartelde. Eens ondergedompeld in het hete water van circa 60 graden, bleef het dier zodanig te keer gaan dat het water over de broeibak gutste.”

De beelden van Ongehoord leggen opnieuw de zwakheden in het slachtproces bloot. Niet alleen bij Westfort. Boonstra: „Er wordt weleens gezegd dat in Nederland de welzijnsregels veel strenger zijn dan in het buitenland. Maar of varkens in het buitenland er zo veel slechter aan toe zijn, vragen wij ons af.”

Het gefilmde dierenleed is „inherent aan de werkmethoden die gangbaar zijn in alle Nederlandse en Europese varkensslachthuizen”, schrijft de organisatie op gezag van wetenschappelijke literatuur. Boonstra: „Wij willen met deze beelden niet bereiken dat er iets verandert. Dat kan niet. Wat wij willen, is dat de bedrijven eerlijk zijn. Zodat mensen op basis van die informatie kunnen besluiten of ze nog vlees willen eten.”

‘Slaan heeft geen zin’

Minister Schouten (Landbouw, CU) neemt maatregelen na het zien van de „vreselijke beelden”, zei ze vrijdag. „Dit kan niet. Dieren zijn geen dingen. Het zijn levende wezens die wij tot het einde toe met respect moeten behandelen. Er is een systeem bij de slachthuizen op basis van nog meer snelheid en nog lagere kosten, dat leidt tot een situatie die echt niet goed is voor de dieren.” 

De minister wil vaste normen opstellen om te bepalen bij welke snelheid van slachten het toezicht goed kan functioneren. „Het tempo van de slacht gaat nu nog volgens een zogenoemde open norm. Ik vind dat wij zelf moeten beslissen wat wij nog acceptabel vinden. Op het moment dat het tempo zo hoog ligt dat de inspecteurs hun werk eigenlijk niet goed meer kunnen doen, dan wil van hen weten: wat hebben jullie nodig om je werk goed te kunnen doen, wat is het tempo dat daarbij hoort. Daar gaan we van uit. We gaan niet uit van wat economisch het meest rendabel is.”

Ook Europese regels verbieden het slaan van dieren, stelt Bas Rodenburg, hoogleraar dierenwelzijn aan de Universiteit Utrecht. „Slaan en schoppen is verboden, zo simpel is het.” Rodenburg: „Ze worden op de beelden hard geslagen; op de kop en met de zijkant van de peddel, de rammelaar. Dat lijdt tot pijn en stress. Bovendien heeft het geen zin; de dieren zijn al gestresst als ze de vrachtwagens uit komen, en zo maak je de stress alleen maar erger en worden ze nog onwilliger.”

Er zijn volgens Rodenburg methoden, ontwikkeld door de Amerikaanse wetenschapper Temple Grandin, om dieren te slachten zonder hen te hoeven opdrijven, bijvoorbeeld door het gebruik van wapperende vlaggen.

Westfort zelf is „geschrokken” van de beelden, neemt de „volledige verantwoordelijkheid” en scherpt de regels aan, aldus het bedrijf in een verklaring. Er hangen al permanent camera’s, maar de beelden zullen voortaan door een team met onder anderen twee eigen dierenartsen „structureel gemonitord” worden. En: „Wij zijn direct gestopt met het gebruik van de rammelaar bij het lossen van de varkens.”

De onderzoekers van Ongehoord verwachten niet dat een lagere slachtsnelheid zal leiden tot minder dierenleed. Johan Boonstra: „Gaan de varkens dan ineens wel uit zichzelf lopen? Nee toch?”