Reportage

‘Vanaf nu zal de Engelse leeuw weer brullen’

Londen Op het Parliament Square heerste vrijdag een jubelstemming. De feestvierders hebben niks tegen Europeanen, wel tegen de EU. „Boris heeft het geregeld en Farage is een absolute held.”

Foto Henry Nicholls / Reuters
Foto Henry Nicholls / Reuters

Op Parliament Square, naast het standbeeld van Winston Churchill vieren de Brexiteers hun feestje. Hun Union-vlaggen wapperen in de straffe wind. Hun lawaai galmt over het plein en parkje tegenover het Paleis van Westminster, de zetel van het Britse parlement. Ze lachen en zingen. Ze zijn uitgelaten en vrolijk.

Hier keken ze bijna vier jaar naar uit: om klokslag 23.00 Britse tijd is het VK uit de EU gestapt. Na 47 jaar komt een einde aan de Britse deelname aan Europese integratie, een historisch moment. Als de zon zaterdagochtend opkomt, is de EU voor het eerst kleiner en moeten de Britten zonder collectief van 28 mede-lidstaten de wereldzeeën bevaren.

Daar zijn ze op Parliament Square blij mee. De toekomst zal groots zijn, zeggen ze. „Vanaf vanavond zal de Engelse leeuw weer brullen”, zegt Claire uit Southampton. Ze is van top tot teen ingepakt in een vlag. „Ik heb de afgelopen jaren getwijfeld of we wel echt zouden uittreden, nu weet ik zeker dat het gebeurt. Boris Johnson heeft het geregeld en Nigel Farage is een absolute held, de beste premier die het VK nooit heeft gehad.” Haar vriendin Sacha, zelfde outfit, knikt. „Toen Theresa May aftrad en er complete chaos uitbrak, dacht ik dat de Brexit onder het tapijt gemoffeld zou worden. De EU wilde het liefste dat wij nog een referendum hielden om zo de Brexit af te blazen.”

Claire en Sacha uit Southampton zeggen hetzelfde als Stephen uit Londen, Lee uit Sheffield en Michael en Karen uit Wrexham in Wales. Het volle lexicon der Brexiteers komt langs: ze hebben een hekel aan ongekozen EU-bureaucraten; ze hebben niks tegen Europeanen maar wel tegen de EÚ; ze willen dat Britse rechters vonnissen op basis van Britse wetten. Een uur luisteren is als een uur de Daily Mail, the Daily Telegraph en toespraken van de bijeenkomsten van de Brexit Party voorgelezen te krijgen. Ze geloven het echt, het zit diep, maar het gebrek aan diversiteit in hun boodschap is opmerkelijk. Het enige over wie de meningen verschillen is Boris Johnson. De een geeft de premier hooguit het voordeel van de twijfel, maar is blij dat Farage bestaat als luis in de pels, mocht Johnson te dicht tegen de EU aanschurken als over de toekomst onderhandeld wordt. De ander gelooft dat Johnson echt een Brexit-hart heeft.

Bombastisch

De premier liet niets aan toeval over. Uitgekiend vergaderde hij met zijn regering in Sunderland, de eerste stad die bij de telling van de referendumstemmen in 2016 voor Leave bleek. En een industriestad in het noorden van Engeland, waar Johnson de doorslaggevende verkiezingen in december won. De premier had ook al zijn tv-toespraak opgenomen die vrijdag om 22.00 Britse tijd zou worden uitgezonden. „Dit is het moment van een nieuwe dageraad”, zei hij. „Het doek gaat omhoog en een nieuw bedrijf van onze grote nationale drama vangt aan.”

Lees ook: En wat als de Brexit een succes wordt?

In zijn toespraak probeerde Johnson bombastisch genoeg te zijn om Brexiteers tevreden te stellen maar ook een verzoenende toon aan te slaan, een handreiking naar de 48 procent van Britten die Remain stemde, naar de EU waar hij de komende maanden mee moet onderhandelen over een nieuw akkoord over toekomstige samenwerking op gebied van handel en veiligheid. „Wij willen dat dit het begin is van een nieuw tijdperk van vriendschappelijk samenwerking tussen de EU en een energiek Groot-Brittannië. Een Groot-Brittannië dat tegelijkertijd een grote Europese macht blijft.” Het zijn de oude woorden van Theresa May in nieuwe verpakking: we verlaten de EU, maar niet Europa.

De Brexit als waagstuk

Vanuit een puur politiek strategisch perspectief, bekeken vanuit de kunst van het handwerk van campagnes optuigen en steun vergaren, is de Brexit een waagstuk. Een kliek politici die zich een decennium geleden in de marges van het politieke spectrum bevond, kreeg vrijdagavond haar zin.

Toen academicus Alan Sked in 1993 de UK Independence Party oprichtte, geloofde hij werkelijk dat hij het Britse vertrek zou meemaken? Toen ex-beurshandelaar Nigel Farage in 1999 toetrad tot het europarlement zou hij hebben geloofd wat voor een politieke macht hij zou verwerven? Ja, Margaret Thatcher worstelde al met een eurosceptische achterban bij de Tories toen zij premier was. Maar dat was een smaldeel, weliswaar luidruchtig maar een minderheid.

Ze hielden vol, bleven de druk opvoeren, totdat David Cameron besloot dat de verkiesbaarheid van zijn partij in gevaar kwam tenzij de Tories ophielden met banging on about Europe. Hij koos voor een referendum. Dat gaf de Brexiteers vleugels.

Op de ochtend van uittreden sprak Tony Blair met enkele buitenlandse journalisten. Tot de laatste snik streed Blair voor een tweede referendum. Hij geloofde lang dat een langer Brits verblijf in de EU mogelijk was. „Ik vind het verschrikkelijk, er is geen weg terug”, zei Blair. „We moeten pragmatisch zijn en zien hoe we zo goed mogelijk als buitenstaanders met de EU kunnen samenwerken.” De meest pro-Europese premier erkent dat Brits EU-lidmaatschap de komende generaties geen punt van discussie is. Game, set and match voor de Brexiteers.

Natuurlijk was er vrijdag ook veel verdriet in Londen. Burgemeester Sadiq Khan ontmoette EU-burgers. Een belangenorganisatie voor Europeanen organiseerde een feestje. Het thema: eurotrash. En er is gelaten- en onverschilligheid. De pubs in de City zaten ’s avonds propvol met kantoormedewerkers, die bier dronken zoals aan het eind van elke werkweek.

Brexiteers laafden zich aan Engelse ‘champagne’ en stout. Vanaf zaterdag zijn zij, en zij alleen zonder de optie de schuld af te schuiven op het verre Brussel, verantwoordelijk voor de toekomst van het Verenigd Koninkrijk.