Nettobetaler in de EU? ‘Juist Nederland verdient goed’

Europese begroting De onderhandelingen over de nieuwe EU-begroting gaan de komende weken de eindfase in. Wanneer gaat Nederland bewegen? Eurocommissaris Johannes Hahn was in Den Haag om de geesten te masseren.

Kamerlid Hayke Veldman (VVD) en Eurocommissaris Johannes Hahn (r) donderdag in de Tweede Kamer. Hahn is wel „verbaasd” over hele of halve misverstanden die steeds weer terugkeren in het Nederlandse debat over de EU-begroting.
Kamerlid Hayke Veldman (VVD) en Eurocommissaris Johannes Hahn (r) donderdag in de Tweede Kamer. Hahn is wel „verbaasd” over hele of halve misverstanden die steeds weer terugkeren in het Nederlandse debat over de EU-begroting. Foto Bart Maat / ANP

Ook doorgewinterde onderhandelaars weten: alleen maar dwarsliggen kan niet. Een onwrikbaar uitgangspunt kan best een goede strategie zijn, maar om er het meeste uit te halen is het minstens zo belangrijk om op het juiste moment in te binden.

Een ferm standpunt heeft Nederland in de onderhandelingen over de nieuwe EU-meerjarenbegroting zonder meer. Maar enige toegeeflijkheid is niet te ontwaren, ook niet nu de eindfase met rasse schreden nadert. Strategie? „Was het maar zo”, verzucht een EU-ambtenaar. „Nederland lijkt eerder vast te zitten in een groef.” Een ander: „In andere landen gaat het nog ergens over: plannen, prioriteiten. In Nederland gaat het alleen maar over geld.” Een diplomaat spreekt van tot mislukken gedoemde „sneuveldiplomatie”.

Vorige week kondigde Europees ‘president’ Charles Michel een extra EU-top aan, op 20 februari, om een doorbraak te forceren. Eurocommissaris Johannes Hahn (Begroting en Administratie) was donderdag in Den Haag om de geesten te masseren en sprak met premier Rutte (VVD), minister Hoekstra (Financiën, CDA) en Kamerleden. Zonder veel succes, erkent de Oostenrijker na afloop. „De tijd is nog niet rijp genoeg.”

Financieel gat

De strijd is ditmaal nog feller dan normaal, door het financiële gat dat de Britten met hun vertrek uit de EU achterlaten. Voor Nederland is dat een extra reden om de begroting op 1 procent van het Europese bbp te houden. Andere landen zeggen juist: de EU mag nu dan zijn gekrompen, de uitdagingen zijn alleen maar groter geworden. Klimaatverandering. De digitale revolutie. Verharding van de internationale politiek. Bewaking van de Europese buitengrenzen.

Hahn zit er donderdag ontspannen bij als hij met Kamerleden in gesprek gaat over de begroting. De Commissie is meer dan vertrouwd met de Nederlandse argumenten, die al jaren zo goed als onveranderd zijn. „Nederland moet volgens uw voorstel 2,5 miljard euro meer gaan afdragen”, zegt Kamerlid Anne Mulder (VVD) tegen Hahn. „Dat kan ik niet aan kiezers uitleggen.” Hahn vult Mulder aan: 2,5 miljard euro „verspreid over zeven jaar”.

Kamerleden van CDA en ChristenUnie beginnen over „het vele misbruik” van EU-subsidies. Volgens Hahn blijkt dat niet uit de cijfers. SP-Kamerlid Jasper van Dijk heeft ergens gelezen dat er nog miljarden aan EU-subsidies op de plank liggen. Waarom is er nieuw geld nodig, als het oude niet op is? Dat komt, zegt Hahn, doordat de vorige begrotingsonderhandelingen, zeven jaar geleden, heel laat werden voltooid. „Nu begrijpt u waarom we ditmaal tijdig een akkoord willen bereiken.”

Beeldvorming is alles in de discussie over de nieuwe EU-begroting. Lees ook: Brussel boos om ‘leugenachtige’ cijfers

Narratief van ‘nettobetaler’

Achteraf zegt de Oostenrijker: „Het ging best goed.” Een confrontatie met de Tweede Kamer, zoals zijn voorganger Günther Oettinger die twee jaar eerder had, is uitgebleven. Maar Hahn is wel „verbaasd” over hele of halve misverstanden die steeds weer terugkeren in het Nederlandse debat. De parallel met Brexit, waarin desinformatie een stuwende kracht werd, wil hij niet trekken, maar hij is wel bezorgd. „Vandaag de dag is er in Nederland nog steeds grote steun voor de EU. Dat moeten politici niet vergeten. Als je hetzelfde narratief steeds maar weer herhaalt, dan gaan mensen dat geloven.”

Het hardnekkigste narratief: Nederland als ‘nettobetaler’. Dat verhaal klopt wellicht als je buiten beschouwing laat wat Nederlandse bedrijven zoal verdienen in de EU. Neem je dat wel mee, dan blijkt dat voor elke Nederlandse euro die naar de interne markt gaat, er twaalf terugkomen. Hahn: „Dat is echt een zeer goede deal. Nederland behoort hiermee tot de groep landen die het meest profiteren.”

Nederland wil niet alleen een kleinere EU-begroting, het ijvert ook voor een andere samenstelling: minder geld voor landbouw en voor het wegwerken van sociaal-economische achterstanden. Méér voor onderzoek en innovatie. Een inzet die lastiger is geworden na het stikstofoproer van Nederlandse boeren: wil Den Haag echt nóg meer onrust zaaien door te tornen aan Europese landbouwsubsidies?

Nederlandse bedrijven verdienen heel goed aan de ‘cohesie- en structuurfondsen’ die naar armere lidstaten gaan. Topambtenaar Gert-Jan Koopman, die in de Commissie over de begroting gaat, vertelde onlangs aan Forum, het blad van werkgeversclub VNO-NCW, dat „het Nederlandse bedrijfsleven zo’n acht miljard euro per jaar uit de elf nieuwe lidstaten” haalt. „Aanzienlijk meer” dan Den Haag afdraagt aan de EU. Minder geld voor cohesie, zeggen ingewijden, betekent ook: grotere welvaartsverschillen en dus uiteindelijk méér arbeidsmigratie. Zou de kiezer dat wel begrijpen?

Duitse sleutelpositie

Is een compromis al mogelijk op 20 februari? „Ik adviseer iedereen extra overhemden mee te nemen”, grapt een diplomaat. Een ander zegt dat Charles Michel „hoog spel” speelt door nu al een extra top uit te schrijven, terwijl een compromis nog zo onzeker is. „Dit kan zomaar een mislukking worden.” Toch zijn er ook tekenen dat het eindspel aanstaande is. Een sleutelpositie heeft Duitsland, dat in het openbaar nog ferm de 1 procent verdedigt, maar achter de schermen beweegt. Een grotere begroting zou voor de Duitsers acceptabel zijn, mits het een ‘korting’ behoudt. Van die kortingen, ooit door het Verenigd Koninkrijk bedongen en later ook aan andere ‘nettobetalers’ verleend, wil de Commissie juist af. Maar zulke compensatie is waarschijnlijk wel de manier om de pil te vergulden.

Duitsland heeft liever dat er de komende maanden al een akkoord komt. In juli neemt het land het roulerend voorzitterschap van de EU over en de agenda is al topzwaar: met een klimaatwet, een nieuw migratiepact en een handelsakkoord met de Britten. Ook Haagse politici hebben er belang bij de discussie niet uit te stellen tot laat dit jaar. Een verlies nemen als de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 al in volle gang is, is allerminst een fijn vooruitzicht.